JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH
JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH jurnali axloqiy ochiq nashr etikasi va amaliyotiga amal qiladi. Nashr qilish uchun qabul qilingan barcha ilmiy maqolalar ikki tomonlama ko'rib chiqish jarayonidan o'tadi. Jurnal ko'p tarmoqli sohalarini qamrab oladi. ISSN (Online): 2181-4619 SJIF Impact Factor (2024):6.519
TIBBIYOT YO‘NALISHI TALABALARINING INGLIZ TILIDA LEKSIK KOMPETENSIYASINI OSHIRISHDA MOODLE LMS PLATFORMASINING O‘RNI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim muassasalarida tibbiyot yo‘nalishi talabalari uchun ingliz tili darslarida leksik kompetensiyani rivojlantirishda Moodle LMS platformasidan foydalanishning samaradorligi tahlil qilinadi. Zamonaviy raqamli ta’lim tizimida Moodle platformasi interaktiv mashqlar, elektron resurslar, testlar va modulli topshiriqlar yaratish imkoniyatlari bilan ajralib turadi. Tadqiqotda tibbiyot terminologiyasini o‘rgatish, talabalarning mustaqil ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish hamda o‘quv jarayonini individuallashtirishda Moodle’ning o‘rni yoritildi. Shuningdek, platformaning O‘zbekiston oliy ta’limi uchun mosligi, mavjud imkoniyatlari va ta’lim jarayoniga integratsiya qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berildi. Tadqiqot natijalari Moodle LMS’ning tibbiyot talabalari ingliz tili leksik boyligini oshirishda samarali vosita ekanligini ko‘rsatdi.
Moodle LMS, leksik kompetensiya, masofaviy ta’lim, elektron o‘quv resurslari, interaktiv topshiriqlar, onlayn ta’lim
TIBBIYOT YO‘NALISHI TALABALARINING INGLIZ TILIDAGI GRAMMATIK VA LEKSIK KOMPETENSIYALARINI MOODLE LMS PLATFORMASI ORQALI RIVOJLANTIRISH
Dunyo miqyosida eng keng qo‘llaniladigan o‘quv boshqaruv tizimlaridan biri Moodle hisoblanadi. Ushbu tadqiqot tibbiyot yo‘nalishi talabalarning ingliz tilini chet tili sifatida o‘rganishdagi (EFL) munosabati va ularning grammatik hamda leksik kompetensiyalariga Moodle platformasidagi interaktiv o‘quv mashqlari qanday ta’sir qilishini o‘rganadi. Tadqiqotda 32 nafar bakalavriat talabasi ishtirok etdi. Moodle orqali interaktiv mashqlarni bajarish orqali tajribaviy guruhning o‘quv faoliyati va uning ta’sirini tahlil qilish uchun eksperimental tadqiqot dizayni qo‘llanildi. Talabalar o‘quv ko‘nikmalari va darsga bo‘lgan munosabatlarini baholash uchun oldindan va keyin testlar o‘tkazildi. SPSS dasturi yordamida ma’lumotlar tahlil qilindi. Natijalar eksperimental guruhda grammatik aniqlik, leksik bilimlar, o‘qish tushunishi va yozma ko‘nikmalar sohasida sezilarli yaxshilanishlarni ko‘rsatdi. Biroq, og‘zaki va tinglash ko‘nikmalarida sezilarli farq kuzatilmadi. Ushbu tadqiqot Moodle LMS platformasining tibbiyot yo‘nalishi talabalarning ingliz tilidagi grammatik va leksik kompetensiyalarini rivojlantirishda samarali vosita ekanligini ko‘rsatadi, bu esa ularning professional kommunikatsiya ko‘nikmalarini qo‘llash imkoniyatini oshiradi.
Moodle; LMS; EFL; grammatik kompetensiya; leksik kompetensiya; tibbiyot yo‘nalishi talabalar
DRIVER’S COMMUNICATION CULTURE WITH ROAD USERS
This section explores the essential principles of drivers’ communication culture and its impact on professional ethics and road safety. It examines the significance of moral values, etiquette, and effective interpersonal interaction in shaping drivers’ professional behavior. The study highlights how speech culture, emotional control, and the appropriate use of professional terminology reflect a driver’s professionalism and competence. Particular attention is given to the psychological aspects of communication, the importance of politeness, respect, and self-discipline in social interaction, and the ability to maintain composure in challenging situations. Drawing on philosophical and historical insights, the section emphasizes that the development of a driver’s communication culture is not only a professional requirement but also a moral and social responsibility that contributes to harmony, safety, and mutual respect among all road users.
communication culture, driver professionalism, speech etiquette, moral values, politeness, emotional control, interpersonal skills, professional ethics, social responsibility, road safety.
KATTA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR TAJOVUZKORLIGINI ERTA ANIQLASH VA OLDINI OLISHNING SAMARALI PSIXOLOGIK MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada katta maktabgacha yoshdagi bolalarning tajovuzkor xatti-harakatlarining psixologik omillari, ularning shakllanish mexanizmlari hamda ijtimoiy-muhit ta’siri keng tahlil qilinadi. Tadqiqot asosida oilaviy tarbiya uslublari, emotsional beqarorlik, tengdoshlar bilan munosabatlar, yoshga xos rivojlanish bosqichlari kabi omillarning tajovuzkorlik darajasiga ta’siri ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, maktabgacha yoshdagi bolalarda konstruktiv muloqot ko‘nikmalarini shakllantirish, hissiy o‘z-o‘zini boshqarish malakalarini rivojlantirish va pedagogik-psixologik profilaktika choralarining samaradorligi ko‘rib chiqiladi. Maqola bolalar psixik rivojlanishini chuqur anglashga xizmat qilib, tarbiyachilar hamda ota-onalar uchun amaliy tavsiyalarni taklif etadi.
maktabgacha yosh; tajovuzkor xatti-harakat; psixologik omillar; ijtimoiy muhit; emotsional rivojlanish; ijtimoiylashuv; bolalar psixologiyasi; profilaktika; muloqot ko‘nikmalari.
PSIXODIAGNOSTIK TADQIQOTLARNING ILMIY TADQIQOTLARDAN FARQI
Mazkur maqolada psixodiagnostik tadqiqotlarning metodologik mohiyati, ilmiy izlanishlardan farqlanadigan jihatlari hamda ularning amaliyotdagi o‘rni tahliliy tarzda yoritiladi. Psixodiagnostika insonning individual-psixologik xususiyatlarini aniq mezonlar asosida baholashga qaratilgan bo‘lsa, ilmiy tadqiqotlar kengroq nazariy konsepsiyalarni yaratish va ilmiy qonuniyatlarni asoslashga yo‘naltirilgan jarayon sifatida qaraladi. Maqolada diagnostika jarayonining o‘lchov vositalari, ishonchliligi va validligi, shuningdek, ilmiy tadqiqotlarda qo‘llaniladigan eksperimental dizayn, statistik tahlil va nazariy umumlashtirishlar o‘rtasidagi farqlarga ham e’tibor qaratilgan. Psixodiagnostik tadqiqotlar amaliy psixologiyada qaror qabul qilish, konsulьtativ faoliyat, reabilitatsiya va pedagogik jarayonlarni individuallashtirishda muhim ahamiyat kasb etishi ta’kidlanib, ularning ilmiy tadqiqotlarga nisbatan vazifaviy yo‘nalishi, maqsadi va qo‘llanilish ko‘lami jihatidan farqlanishi ilmiy asoslangan tarzda ochib berilgan.
psixodiagnostika, ilmiy tadqiqot, metodologiya, validlik, ishonchlilik, psixometrik tahlil, individual farqlar, psixologik baholash.
BADIIY ASARLARNING BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARI TAFAKKURI VA TA’LIM-TARBIYASIGA TA’SIRI
Mazkur maqolada badiiy asarlarning boshlang‘ich sinf o‘quvchilari tafakkuri, emotsional rivoji hamda ta’lim-tarbiya jarayoniga ko‘rsatadigan ko‘p qirrali ta’siri tahlil qilinadi. Adabiy matnning obrazlar tizimi, badiiy tafakkur unsurlari, til vositalarining ta’sirchanligi va syujetning tarbiyaviy yo‘nalishi yosh o‘quvchilarda tasavvur, tahliliy fikrlash va nutq kompetensiyasining shakllanishiga yordam berishi ilmiy dalillar asosida yoritiladi. Badiiy asarni o‘qish jarayonida bolaning xotira, idrok, emotsional sezgirlik va ijtimoiy tasavvurlarining boyishi, shuningdek, milliy qadriyatlar, axloqiy me’yorlar va estetik dunyoqarashning mustahkamlanishi pedagogik jarayonning muhim omili sifatida baholanadi. Tadqiqot natijalari badiiy matnni o‘qitishning tizimli va metodik yondashuvi boshlang‘ich ta’limda nafaqat bilim berish, balki ma’naviy tarbiya va shaxs rivojini qo‘llab-quvvatlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi.
badiiy asar, boshlang‘ich ta’lim, tafakkur, emotsional rivojlanish, tarbiya, obrazli fikrlash, adabiy ta’lim, estetik idrok.
ZAMONAVIY ELEKTRON BOSHQARUVLI TRIKOTAJ MASHINALARIDA HALQA HOSIL QILISH JARAYONINING RAQAMLI MODELLASHUVI
Maqolada elektron boshqaruvli trikotaj mashinalarida halqa hosil qilish jarayonini raqamli modellash usullari, ularning texnologik jarayonni optimallashtirishdagi o‘rni va samaradorligi yoritilgan. Raqamli model yaratishda halqa shakllanishiga ta’sir qiluvchi asosiy parametrlar — igna harakati, ip tarangligi, platina sikli, to‘qish tezligi va elektron boshqaruv bloklarining signallari matematik ifodalandi. Matlab/Simulink, ANSYS va KnitSim kabi modellashtirish platformalaridan foydalanishning afzalliklari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari elektron boshqaruvli mashinalarda halqa tuzilmasida yuzaga keladigan xatoliklarni oldindan aniqlash, ishlab chiqarish jarayonida sarfni kamaytirish va mahsulot sifatini barqarorlashtirish imkonini berishini ko‘rsatadi. Mazkur yondashuv ishlab chiqarishning raqamli transformatsiyasida muhim ahamiyat kasb etib, trikotaj mahsulotlari energiya, vaqt va xomashyo sarfini sezilarli qisqartirishga yordam beradi.
elektron boshqaruv, trikotaj mashinasi, halqa hosil bo‘lishi, raqamli modellash, igna mexanizmi, ip tarangligi, KnitSim, Matlab, texnologik jarayon, trikotaj struktura.
BOSHLANG’ICH SINFLARDA O‘QUVCHILARNING O‘QISHGA QIZIQISHINI OSHIRISH UCHUN INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISH
Boshlang’ich sinf o‘quvchilarini darsga qiziqtirish, diqqatini jalb qilish, e’tiborini tortish uchun darslarni noodatiy tarzda o‘tkazish uchun turli xildagi metodlardan foydalanish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Interfaol usullar yordamida ta’lim samaradorligini oshirishga e’tibor kundan-kunga kuchayib bormoqda. Interfaol usullar qo‘llangan mashg‘ulotlar o‘quvchilar egallayotgan bilimlarni mustaqil tahlil qilishlariga, hatto xulosalarni ham o‘zlari chiqarishlariga qaratiladi. O‘qituvchi bu jarayonda shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi va boshqaruvchilik, yo‘naltiruvchilik vazifasini bajaradi.
THE IMPORTANCE OF SCIENTIFIC NEWS IN INCREASING THE COMPETITIVENESS OF SMALL BUSINESS
The article analyzes the role and importance of scientific innovations in increasing the competitiveness of small businesses. The study highlights the mechanisms for implementing scientific developments in business processes, creating new products and services, increasing production efficiency and strengthening market competitiveness. It also examines the possibilities of implementing scientific innovations in small businesses through startup projects, technoparks and innovation clusters, expanding the innovative potential of business entities and creating high added value. The results of the study reveal the strategic importance of scientific innovations in business development and help identify ways to increase economic efficiency.
Small business, competitiveness, scientific innovations, innovative development, startup projects, technoparks, innovative clusters, product production, economic efficiency, science and business integration, new technologies, innovative products, scientific developments, business potential.
YOG‘LI GEPATOZNING YAQIN MUDDATLI ASORATLARI
Yog‘li gepatoz (non-alkogol yog‘li jigar kasalligi – NAJJD) butun dunyo bo‘yicha eng ko‘p tarqaligan surunkali jigar kasalligiga aylanishda davom etmoqda. Ushbu maqola NAJJDning, ayniqsa, non-alkogol steatogepatit (NASH) shaklidagi og‘ir turlarining qisqa muddatli (bir yildan besh yilgacha) klinik asoratlariga bag‘ishlangan. Maqsad, ushbu asoratlarning epidemiologiyasi, patofiziologiyasi, diagnostikasi, prognozi va davolash strategiyalarini zamonaviy ilmiy ma'lumotlar asosida tahli qilish. So‘nggi o‘n yillikda o‘tkazilgan ko‘plab kohort tadqiqotlar va klinik sinovlar shuni ko‘rsatdiki, NAJJD nafaqat jigar sirrozi va gepatotsellyulyar karsinoma (GKK) rivojlanishi uchun asosiy xavf omili, balki yurak-qon tomir kasalliklari, jigar disfunksiyasiga bog‘liq bo‘lmagan asoratlar va ekstrahepatik malignitlar bilan ham mustahkam bog‘liqlik ko‘rsatmoqda. [1] Ushbu maqolada NAJJD bilan og‘rigan bemorlarda jigar fibrozi progressiyasining tezligi, metabolik sindrom komponentlari (masalan, 2-tipli diabet, gipertenziya) bilan o‘zaro ta'siri, va ularning umumiy o‘lim darajasiga ta'siri chuqur o‘rganilgan. [2] Shuningdek, ushbu sharhda NAJJDning yurak-qon tomir tizimiga salbiy ta'siri, xususan, miokard infarkti, insult va boshqa qon tomir hodisalari xavfining sezilarli darajada oshishi alohida ta'kidlangan. [3] Diagnostika sohasida non-invaziv usullar (FibroScan, ELF testi, turli biomarkerlar) ning ahamiyati va ularning prognozni bashorat qilishdagi o‘rni yoritilgan. [4] Davolash nuqtai nazaridan, hayot tarzi o‘zgartirish, farmakoterapiya (masalan, pioglitazon, vitamin E, obetixol kislota) va jarrohlik aralashuvlari (bariatrik jarrohlik) samaradorligi bo‘yicha so‘nggi dalillar keltirilgan. [5] Xulosa qilib aytganda, NAJJDning qisqa muddatli asoratlari bemorlarning hayot sifatiga, mehnat qobiliyatiga va umr ko‘rish davomiyligiga jiddiy ta'sir ko‘rsatadi, shuning uchun erta tashxis qo‘yish, xavfni baholash va kompleks terapevtik yondashuvni joriy etish global sog‘liqni saqlashning ustuvor vazifalaridan biridir. [6]
Yog‘li gepatoz, non-alkogol yog‘li jigar kasalligi, non-alkogol steatogepatit, jigar fibrozi, jigar sirrozi, gepatotsellyulyar karsinoma, yurak-qon tomir asoratlari, metabolik sindrom, non-invaziv diagnostika, FibroScan.
COVID-19 INFEKSIYASIDA LEYKOTSIT POPULYATSIYALARINING DINAMIK O‘ZGARISHLARI
COVID-19 pandemiyasi butun dunyo bo'ylab sog'liqni saqlash tizimlariga jiddiy ta'sir ko'rsatdi va immunitet tizimining virusga javobi haqida chuqur tushuncha talab qilindi. Leykotsitlar yoki oq qon hujayralari, xususan limfotsitlar, neytrofillar, monotsitlar, eozinofillar va bazofillar, SARS-CoV-2 infektsiyasiga qarshi immun javobni shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Ushbu sharhli maqola COVID-19 bilan kasallangan bemorlarda leykotsit populyatsiyalarining dinamik o'zgarishlarini keng qamrovli tahsil qiladi, ularning patofiziologik ahamiyatini va klinik natijalar bilan bog'liqligini o'rganadi. Ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, SARS-CoV-2 infektsiyasi leykotsitlar soni va funksiyasiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi, ko'pincha kasallikning og'irligi bilan bog'liq bo'lgan o'ziga xos o'zgarishlar kuzatiladi. Og'ir COVID-19 bemorlarida ayniqsa limfotsitlar sonining pasayishi (limfopeniya) keng tarqalgan bo'lib, bu kasallik prognozining muhim belgisi hisoblanadi. Neytrofilarning nisbiy ko'payishi (neytofilya) va limfotsitlar sonining kamayishi og'ir kasallik va yomon natijalar bilan mustahkam bog'liqdir. Bundan tashqari, monotsitlar, eozinofillar va bazofillarning aholi dinamikasi ham o'zgaradi, bu immun tizimining muvozanatining buzilishini aks ettiradi. Ushbu maqolada turli leykotsit kichik turlarining o'zgarishlari, ularning sitokin bo'roniga qo'shgan hissasi, shuningdek, potentsial terapevtik maqsadlar bo'yicha dolzarb ma'lumotlar keltirilgan. Shu bilan birga, leykotsit dinamikasining tushunilishi COVID-19 ning og'irlik darajasini baholash, davolash samaradorligini kuzatish va yangi immunoterapiya usullarini ishlab chiqish uchun muhim ahamiyatga ega ekanligi ta'kidlanadi.
COVID-19, SARS-CoV-2, leykotsitlar, limfopeniya, neytrofilya, immun javob, limfotsitlar, neytrofillar, monotsitlar, sitokin bo'roni.
GOMEOSTAZ VA MIKROBIOTA ICHAK FLORASI MUVOZANATINING METABOLIK SOG‘LIQQA TA’SIRI
Ichak mikrobiotasi inson organizmidagi eng murakkab va dinamik mikrobiota hamjamiyati bo‘lib, u bilan makoniy va tizimli gomeostazni saqlashda muhim ahamiyatga ega. Ushbu sharhli maqolada ichak mikrobiotasi muvozanati (disbioz) va uning metabolik sog‘liq, xususan, metabolik sindrom, semirish, 2-turdagi qandli diabet, yog‘li jigar kasalligi va yurak-qon tomir kasalliklariga ta’siri haqidagi zamonaviy tushunchalar tahqir qilinadi. Mikrobiota tarkibidagi o‘zgarishlar o‘ziga xos metabolik yo‘llar, shu jumladan qisqa zanjirli yog‘ kislotalari ishlab chiqarish, safro kislotalari metabolizmi, yo‘g‘on kislotalarning gidroksillanishi va ingichka ichakda ozuqa moddalarining so‘rilishiga ta’siri orqali mezenximal yallig‘lanish, insulin qarshiligi va gomeostatik jarayonlarning buzilishiga olib kelishi ko‘rsatilgan. Maqolada, shuningdek, probiotiklar, prebiotiklar, parvarish qilish va fekal mikrobiota transplantatsiyasi kabi terapevtik strategiyalar orqali mikrobiota muvozanatini tiklashning potentsial imkoniyatlari muhokama qilinadi. So‘nggi o‘n yillikda (2015-2025) amalga oshirilgan klinik va eksperimental tadqiqotlar natijalari asosida mikrobiota modulyatsiyasining yangi davolash usullari sifatidagi ahamiyati ta'kidlanadi. Xulosa qilib aytganda, ichak florasining barqaror muvozanati butun organizm metabolik sog‘lig‘ini saqlashning asosiy omili ekanligi va uning buzilishi esa turli xil metabolik kasalliklarning patogenezida markaziy o‘rin tutishi aniqlandi. [1], [2], [3]
Ichak mikrobiotasi, Disbioz, Metabolik sindrom, Qisqa zanjirli yog‘ kislotalari, Insulin qarshiligi, Mezenximal yallig‘lanish, Semirish, 2-turdagi qandli diabet, Yog‘li jigar kasalligi, Gomeostaz.
NEUTROFILLARNING YALLIG‘LANISH JARAYONIDAGI PLASTIKLIK XUSUSIYATLARI VA IMMUN TIZIMDAGI AHAMIYATI
Neutrofillar – bu immunitet tizimining birinchi qator himoyachilari bo‘lib, erta yallig‘lanish javobida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. So‘nggi o‘n yillikda o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, neutrofillar nafaqat patogenlarni fagositoz qilish va yo‘q qilish bilan cheklanmay, balki juda murakkab va dinamik funktsiyalarga ega bo‘lib, ularning yallig‘lanish jarayonidagi ahamiyatini tubdan o‘zgartirdi. Ushbu maqolaning asosiy diqqat markazida neutrofillarning "plastiklik" xususiyati, ya'ni turli signallarga javoran o‘zlarining fenotipi, funktsiyasi va hayot tsiklini o‘zgartirish qobiliyati yotadi. [1] An'anaviy tushunchaga ko‘ra, neutrofillar qisqa muddatli, funktsiyasi cheklangan hujayralar hisoblangan. Biroq, hozirgi paytda ularning turli sharoitlarda hayotiy ahamiyatini uzaytirishi, apoptosdan qochishi, yadrosiz hujayralar bilan netoz tarmoqlarini (Neutrophil Extracellular Traps - NETs) hosil qilishi, shuningdek, makrofaglar, dendritik hujayralar va limfotsitlar kabi boshqa immun hujayralar bilan o‘zaro ta'sirlashishi va ularni modulyatsiya qilishi aniqlandi. [2] Ushbu plastiklik ularga yallig‘lanishning turli bosqichlarida – dastlabki infektsiyaga qarshi kuroshdan tortib, to‘qimalarning tiklanishi va yallig‘lanishning bartaraf etilishigacha bo‘lgan jarayonda moslashuvchan ishtirok etish imkonini beradi. [3] Maqolada neutrofillarning turli fenotiplari, jumladan, N1 va N2 fenotiplari (xavf signallariga javoban), hamda rezolyutin va interleykinlar kagi mediatorlar ta'sirida shakllanadigan funksional holatlari tahsil qilinadi. [4] Shuningdek, ushbu plastiklikning patologik ahamiyati, masalan, surunkali yallig‘lanish kasalliklarida (revmatoid artrit, ateroskleroz) va o‘smalarda neutrofillarning disfunktsiyasi va ularning kasallikning rivojlanishiga ta'siri ko‘rib chiqiladi. [5] Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, neutrofillarning plastikligini boshqarish yangi terapevtik strategiyalarni, masalan, yallig‘lanishni sun'iy ravishda cheklash yoki kuchaytirish yo‘li bilan ishlab chiqish uchun katta imkoniyatlar yaratadi. [6]
Neutrofillar, Yallig‘lanish, Plastiklik, NETosis, Fenotip aylanishi, Immun modulyatsiya, Apoptoz, Patogenez, Terapiya, Sinyal yo‘llari.
LEYKOTSITLARNING IMMUN JAVOBDAGI ROLI VA ULARNING YALLIG'LANISHDAGI FAOLLIGI
Leykotsitlar yoki oq qon hujayralari immunitet tizimining asosiy efektor hujayralari bo'lib, organizmni patogenlar va begona agentlardan himoya qilishda muhim vazifani bajaradi. Ushbu maqolada leykotsitlarning immun javobdagi roli va ularning yallig'lanish jarayonlaridagi faolligi chuqur tahsil qilinadi. Leykotsitlar bir nechta asosiy guruhlarga bo'linadi: neytrofillar, limfotsitlar, monotsitlar, eozinofillar va bazofillar, ularning har biri immunitetning o'ziga xos jihatlarida ishtirok etadi. Neytrofillar bakterial infektsiyalarga qarshi birinchi himoya chizig'i vazifasini bajaradi, fagotsitoz orqali patogenlarni yo'q qiladi va yallig'lanish signallarini ishlab chiqaradi. Limfotsitlar, jumladan T-hujayralar, B-hujayralar va tabiiy qotillik hujayralari (NK hujayralari) orqali spesifik immun javobni ta'minlaydi, shu bilan birga immun xotirasini shakllantirishda ishtirok etadi. Monotsitlar makrofaglarga aylanib, to'qimalarda patogenlarni fagotsitlaydi va yallig'lanish sitokinlarini ishlab chiqaradi. Eozinofillar va bazofillar parazitar infektsiyalar va allergik reaktsiyalarda muhim rol o'ynaydi. Yallig'lanish jarayonida leykotsitlar faol ishtirok etadi, ular yallig'lanish o'chog'iga migratsiya qiladi va turli mediatorlar orqali immun javobni modulyatsiya qiladi. Ushbu jarayonlar immunitetning samarali ishlashi uchun muhim bo'lsa-da, ularning noto'g'ri regulyatsiyasi surunkali yallig'lanish kasalliklariga olib kelishi mumkin. Maqolada leykotsitlarning yallig'lanish jarayonlaridagi faoliyatining molekulyar mexanizmlari, ularning signal yo'llari va turli patologik holatlardagi ahamiyati o'rganiladi. Shuningdek, leykotsitlarning immunitet tizimidagi o'zaro ta'siri va ularning boshqa immun hujayralari bilan hamkorligi tahsil qilinadi. So'nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar leykotsitlarning immunoregulyator funktsiyalari va ularning yangi terapiyalar uchun potentsialini ochib berdi. Ushbu maqola leykotsitlarning immun javobdagi roli va yallig'lanishdagi faolligi haqida keng qamrovli tushuncha berishga qaratilgan bo'lib, immunologiya va yallig'lanish biologiyasi sohasidagi eng so'nggi ilmiy yutuqlarni aks ettiradi.
leykotsitlar, immun javob, yallig'lanish, neytrofillar, limfotsitlar, monotsitlar, sitokinlar, fagotsitoz, immunoregulyatsiya, xronik yallig'lanish
Ushbu maqolada differensial hisobning asosiy natijalari hisoblangan Roll teoremasi, Lagranj (o‘rtacha qiymat) teoremasi va Koshi teoremasining mazmuni, ularni qo‘llash shartlari hamda geometrik talqinlari yoritilgan. Har bir teoremaning matematik formulalari, isboti g‘oyasi va amaliy misollar orqali qo‘llanishi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, teoremalar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, xususan, Lagrange teoremasining Rolle teoremasidan kelib chiqishi, Koshi teoremasining esa Lagranj teoremasining umumlashgan ko‘rinishi ekanligi ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Maqolada bu teoremalar funksiyalar xatti-harakatlarini tadqiq etishda, ekstremumlarni aniqlashda va matematik tahlil masalalarini yechishda tutgan o‘rniga alohida e’tibor qaratilgan. Natijada, differensial hisobning mazkur teoremalari matematik tahlilning konseptual negizi sifatida baholanadi.
Roll teoremasi, lagranj o’rtacha qiymat teoremasi, koshi o’rtacha qiymat teoremasi, differensiallanuvchi funksiyalar, uzluksiz funksiyalar, o’rtacha qiymat xossalari, matematik tahlil, teorema isboti, teorema shartlari, amalliy qo’llanilishi, matematik model.
HOMILADORLIKDAGI METABOLIK VA GORMONAL O'ZGARISHLARNING POSTPARTUM DAVRDAGI QANDLI DIABET RIVOJLANISHIGA TA'SIRI INSULIN REZISTENTLIGI, GORMONAL DISBALANS VA YOG' TO'QIMALARI FAOLLIGINING O'RNI
Homiladorlik davri onaning metabolizmi va gormonal muhitida sezilarli o'zgarishlarni keltirib chiqaradi, bu fiziologik jarayon homiladorlik davomida paydo bo'ladigan gestatsion qandli diabet (GQDi) va keyinchalik, ayniqsa postpartum davrda, turli II xil qandli diabet (QDi II) rivojlanish xavfi bilan chambarchas bog'liq [1]. GQDi bilan og'rigan ayollarning deyarli yarmi hayotining keyingi davrida QDi II rivojlanadi, bu esa ushbu populyatsiya uchun jiddiy sog'liqni saqlash muammosini anglatadi [2]. Ushbu sharhli maqolaning maqsadi 2015-2025-yillar oralig'ida e'lon qilingan ilmiy ma'lumotlarni tahli qilish asosida homiladorlikdan keyingi davrda QDi II ning paydo bo'lish mexanizmlarini, ayniqsa homiladorlik davrida kuchaygan insulin rezistentligining (IR) tuzalishsiz qolishi, gormonal disbalansning davom etishi va yog' to'qimasining faollashuvining asosiy rolini chuqur o'rganishdan iborat [3]. Homiladorlik fiziologik insulin rezistentlikni kuchaytiradi, bu esa beta-hujayralarning funksional imkoniyatlarini sinab ko'radi. GQDi bo'lgan ayollarda bu kompensator mexanizm yetarli darajada ishlamaydi, homiladorlikdan keyin esa insulin rezistentligi ko'pincha to'liq regressiyaga uchramaydi, aksincha, turli omillar ta'sirida davom etadi [4]. Ushbu jarayonda yog' to'qimasi, ayniqsa visseral yog', faol endokrin a'zoga aylanib, adiponektin kabi foydali sitokinlarning ishlab chiqarilishini kamaytirib va leptin va pro-yallig'lanish sitokinlari (masalan, TNF-α va IL-6) kabi zararli moddalarni ko'paytirib, insulin signalizatsiyasiga putur yetkazadi [5, 6]. Shuningdek, homiladorlik davridagi gormonal o'zgarishlar (xoriogonadotropin, laktogen, kortizol) va ularning postpartum davrdagi holati, shuningdek, laktatsiya darajasi ham metabolik muvozanatni sezilarli darajada ta'sir qiladi [7]. Maqolada ushbu patofiziologik yo'llarning o'zaro bog'liqligi va ularning postpartum diabetogenezga qo'shgan hissasi muhokama qilinadi. Shuningdek, GQDi anamnezi bo'lgan ayollarda QDi II rivojlanish xavfini bashorat qilish va oldini olish strategiyalarini ishlab chiqish uchun ushbu mexanizmlarni tushunishning ahamiyati ta'kidlanadi. Xulosa qilib aytganda, homiladorlikdan keyingi davr metabolik salomatlikni tiklash va kelajakdagi surunkali kasalliklarning oldini olish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'lgan "terga oynasi" vazifasini bajaradi [8].
Postpartum qandli diabet, Gestatsion qandli diabet, Insulin rezistentligi, Yog' to'qimasi, Yallig'lanish, Leptin, Adiponektin, Beta-hujayra disfunksiyasi, Metabolik sindrom, Bashorat.
GEMOLITIK ANEMIYANING ASOSIY ETIOLOGIK OMILLARI
Gemolitik anemiya periferik qondagi eritrotsitlarning erta yemirilishi va umr davomiyligining qisqarishi bilan tavsiflanadigan gematologik kasalliklar guruhidir. [1] So'nggi o'n yil ichida gemolitik anemiyaning patofiziologiyasi va etiologik omillarini o'rganish bo'yicha sezilarli ilmiy yutuqlarga erishildi, bu esa kasallikning molekulyar mexanizmlarini yanada chuqurroq tushunish imkonini berdi. [2] Ushbu maqola gemolitik anemiyaning barcha asosiy etiologik omillarini, jumladan irsiy va orttirilgan shakllarini, 2015-2025-yillarda chop etilgan eng so'nggi ilmiy ma'lumotlar asosida keng qamrovli sharhlaydi. [3] Irsiy gemolitik anemiyalar orasida globin zanjirlari sintezining buzilishi (masalan, talassemiyalar) va eritrotsitlar membranasi, fermentlari yoki gemoglobin molekulasidagi nuqsonlar (masalan, spersitoz, G6PG yetishmovchiligi, o'roqsimon hujayrali anemia) muhim o'rin tutadi. [4] Orttirilgan gemolitik anemiyalar immun, infektsion, toksik yoki mexanik omillar sababli yuzaga kelishi mumkin, ulardan eng keng tarqalgani immun tizimining o'ziga xos bo'lmagan reaktsiyasi natijasida antitanachalarning ishlab chiqarilishi bilan bog'liq. [5] Autoimmun gemolitik anemiya (AIHA) bunday orttirilgan shakllarning eng ko'p uchraydigan turi bo'lib, issiqlik reaktiv (IgG) yoki sovuq reaktiv (IgM) antitanachalar bilan tavsiflanadi. [6] So'nggi yillarda gemolitik anemiyaning rivojlanishida yangi etiologik omillar, jumladan yangi dori preparatlari (checkpoint ingibitorlari), noan'anaviy infeksion agentlar va yomon ekologik omillarning roli aniqlandi. [7] Bundan tashqari, genetik tadqiqotlardagi yutuqlar avvalo "idiopatik" deb hisoblangan ko'plab klinik holatlarning irsiy asosini aniqlash imkonini berdi. [8] Ushbu maqola ushbu etiologik omillarning hammasini tartibga soladi, ularning nisbiy ahamiyatini va gemolitik jarayonlarning patogenetik zanjiridagi o'zaro ta'sirini tahlil qiladi. [9] Maqolaning maqsadi klinisyenlar va tadqiqotchilar uchun gemolitik anemiyaning zamonaviy tasnifi va differentsial diagnostikasini amalga oshirishda yordam beradigan ilmiy asoslangan qo'llanma yaratishdir. [10]
Gemolitik anemiya, Etiologiya, Eritrotsitlar, Autoimmun, Spersitoz, G6PG yetishmovchiligi, O'roqsimon hujayrali anemia, Paroksizmal tungi gemoglobinuriya, Talassemiya, Immun gemolitik anemiya.
TUG'RUQDAN KEYINGI DAVRDA 2-TURDAGI QANDLI DIABET XAVFINI ERTA ANIQLASHDA ANTROPOMETRIK KO'RSATKICHLAR, HAYOT TARZI VA GENETIK OMILLARNING AHAMIYATI
Gestatsion qandli diabet (GDM) anamnezi bo'lgan ayollar tug'ruqdan keyingi davrda 2-turdagi qandli diabet (T2DM) rivojlanishi uchun yuqori xavf guruhini tashkil etadi. Ushbu sharhli maqola so'nggi o'n yil (2015-2025) davomida e'lon qilingan ilmiy ma'lumotlarni umumlashtirib, tug'ruqdan keyingi davrda T2DM xavfini erta aniqlashda antropometrik ko'rsatkichlar, hayot tarzi va genetik omillarning integratsiyalashgan ahamiyatini o'rganadi. Maqolada GDM anamnezi bo'lgan ayollarda T2DM rivojlanishining patofiziologik mexanizmlari, xususan, insulin rezistentligi va beta-hujayra disfunksiyasining davomiyligi tahlii qilinadi. Antropometrik ko'rsatkichlar qatorida tana massasi indeksi (TMI), bel aylanasining son aylanasiga nisbati (WHtR), bel aylanasining son aylanasiga nisbati (WHR) va tananing yog' massasi indeksi kardiometabolik xavfni aniq aks ettiruvchi ahamiyatli prognostik ko'rsatkichlar sifatida ko'rib chiqiladi. Hayot tarzi omillari, jumladan, fizik faollik darajasi, ovqatlanish odatlari, tabiiy ravishda emizishning davomiyligi va vazn ortish sur'atlari T2DM rivojlanish xavfini modulyatsiya qilishda muhim rol o'ynaydi. Shuningdek, genetik omillar, xususan TCF7L2, PPARG, KCNJ11 kabi genlarning polimorfizmlari va ularning epigenetik modifikatsiyalari bilan o'zaro ta'siri tahlii qilinadi. Maqolada shuni ko'rsatadigan dalillar mavjudki, ushbu multifaktorial omillarni birlashtirgan skrining algoritmlari an'anaviy risk baholash usullariga qaraganda T2DM rivojlanish xavfini aniqroq prognozlash imkonini beradi. Tug'ruqdan keyingi davrda amalga oshiriladigan intensiv aralashuvlar, jumladan, vazn boshqarish, individual lashtirilgan parvarish qilish va metabolik monitoring T2DM rivojlanishining kechikishini yoki oldini olishni ta'minlashi mumkin. Xulosa qilib aytganda, GDM anamnezi bo'lgan ayollarda T2DM xavfini erta aniqlash va samarali oldini olish strategiyalarini ishlab chiqish uchun antropometrik, hayot tarzi va genetik omillarni kompleks baholash zarur.
gestatsion qandli diabet, 2-turdagi qandli diabet, antropometrik ko'rsatkichlar, hayot tarzi, genetik omillar, tug'ruqdan keyingi davr, xavf baholash, insulin rezistentligi, vazn boshqarish, profilaktika.
TERMOREGULYATSIYADA GOMEOSTAZ ATROF-MUHIT HARORATI O‘ZGARISHIGA JAVOBAN FIZIOLOGIK MOSLASHUV MEXANIZMLARI
Organizmlarning tashqi muhit haroratiga javoban o‘z tana haroratini barqaror ushlab turish qobiliyati — gomeostaz — hayot uchun zarur fiziologik mexanizmlardan biridir. Ushbu maqolada hayvonlar va inson organizmida termoregulyatsiya tizimining molekulyar, neyrogormonal va hujayraviy darajadagi javob mexanizmlari ko‘rib chiqiladi Shuningdek, iqlim o‘zgarishi sharoitida moslashuv mexanizmlarining ekologik va evolyutsion ahamiyati yoritiladi. Termoregulyatsiya — bu organizmning harorat muhitidagi o'zgarishlarga, tana haroratini malum darajada ushlab turishdir. Ush protsess gomeostazni ushlab turishda xo'jayinni talab qiladi. Ishlab chiqarishda issiqlik va sovuqqa fizi moslashuv mexanizmlari, ishlab chiqarish, ishlab chiqarish jarayoni, ter bezlari ishlab chiqarish, energiyada mitoxondriyal energiya ishlab chiqarish va gormonlar sekretsiyasi tahlil. So'nggi o'n yillik ilmiy ishlar shuni ko'rsatadigan molekulalar, adaptiv javoblar genetik ekspressiya (HSP70, TRP kanallari) va hujayralarni o'rnatish orqali amalga oshadi. Ush organizmlarning termorejatsion jarayonlarini iqlim o'zgarishiga qanday fiziologik moslashuvni namoyon qiladi.
Termoregulyatsiya, gomeostaz, fiziologik moslashuv, issiqlik stressi, iqlim o‘zgarishi, gormonlar, neyroregulyatsiya, hayvon fiziologiyasi.
QON GLYUKOZASI GOMEOSTAZINI BOSHQARISHDA INSULIN VA GLUKAGONNING DINAMIK MUVOZANATI
Glyukozaning homeostazini saqlash inson metabolizmining markaziy mexanizmlaridan biridir. Ushbu maqolada insulin va glukagon gormonlarining o‘zaro ta’siri, ularning jigar, mushak va yog‘ to‘qimalaridagi metabolik jarayonlarga ta’siri hamda bu muvozanatning buzilishi diabet, semirish va endokrin kasalliklarda qanday rol o‘ynashi tahlil qilinadi. So‘nggi yillardagi (2015–2025) molekulyar va fiziologik tadqiqotlar ushbu ikki gormon o‘rtasidagi “qarama-qarshi hamkorlik” printsipining murakkabligini ochib berdi. [1]
Insulin, glukagon, glyukoza homeostazi, metabolik muvozanat, pankreas, diabet, energiya almashinuvi, gormonal regulyatsiya.
НОВАЯ РОЛЬ УЧИТЕЛЯ В ЭПОХУ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА: ОТ НАСТАВНИКА К ПРОВОДНИКY.
В статье рассматривается трансформация профессиональной роли учителя в условиях стремительного развития технологий искусственного интеллекта. Показано, что современные цифровые инструменты не заменяют педагога, а расширяют его возможности в процессе обучения. Особое внимание уделено переходу учителя от роли традиционного передатчика знаний к роли наставника и координатора индивидуальных образовательных траекторий. Анализируются ключевые компетенции, необходимые педагогу для эффективного взаимодействия с ИИ-технологиями. Подчёркивается важность сохранения гуманистического подхода и личностного контакта между учителем и учащимися. В работе раскрывается потенциал ИИ как средства повышения качества обучения и облегчения рутинных педагогических процессов. Отмечается, что использование интеллектуальных систем создаёт условия для более творческой и исследовательской деятельности учителя. Указывается на необходимость постоянного профессионального развития педагогов в цифровой среде. Делается вывод, что будущий учитель должен обладать гибкостью мышления и цифровой грамотностью. Представленные идеи ориентированы на формирование целостного понимания новой миссии педагога в эпоху искусственного интеллекта.
Искусственный интеллект, роль учителя, цифровая педагогика, индивидуальная образовательная траектория, цифровые компетенции педагога, педагогическое взаимодействие, инновационные технологии в образовании.
GLOBAL IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA QISHLOQ XO‘JALIGINI BARQAROR RIVOJLANTIRISH
Maqolada mamlakatning ushbu muammolarga moslashish bo‘yicha strategik yondashuvlari, jumladan, suvni tejaydigan sug‘orish texnologiyalarini joriy etish, ekinlarni ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish, iqlimga chidamli dehqonchilik tizimlarini rivojlantirish va yashil innovatsiyalarni ilgari surish o‘rganiladi.
barqaror qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat xavfsizligi, iqlim o‘zgarishi, suv resurslarini boshqarish, ekinlarni diversifikatsiya qilish, ekologik barqarorlik, moslashish strategiyalari, qishloq xo‘jaligidagi innovatsiyalar.
YOSHLARDA UCHRAYDIGAN PSIXOSOMATIK KASALLIKLAR VA ULARNING TANADAGI AKS-SADOSI
Hozirgi davrda psixosomatik kasalliklar tibbiyotda ham psixologiyada ham to‘laqonli o‘rganilmagan va dolzarb hisoblangan yo‘nalishdir. Hozirgi axbarot texnologiyalari davrida stressli vaziyatlar tufayli yoshlar, o‘smirlar va kattalar psixosomatik kasalliklar bilan aziyat chekishmoqda. Psixosomatik kasalliklarni to‘laqonli davolash uchun nafaqat tibbiyot tomonidan balki, ruhiy tomondan ham yondashish zarurdir. Shundagina samarali natijalarga erishish mumkin. Ushbu maqolada psixosomatik kasalliklarning kelib chiqish sabablari va ularni ruhiy jihatdan davolash metodlari, stressli vaziyatlarni yengish usullari, Luiza Xey bo‘yicha ilmiy afirmatsiyalar keltiriladi.
Psixosomatika, stress, Luiza Xey, afirmatsiyalar, fiziologik stress, adrenalin, kartizol, Zigmund Freyd, isteriya, konversiya, nevroz, Frants Aleksandr, simptomlar, ong osti, Gans Selye, meditatsiya,urbanizatsiya, konftlikt.
ФОСФАТ КИСЛОТАНИ СУЛЬФАТ КИСЛОТАГА ҚИСМАН АЛМАШТИРИШ ОРҚАЛИ КИСЛОТАЛАР АРАЛАШМАСИНИНГ ЮҚОРИ МЕЪЁРИДА ТРИКАЛЬЦИЙФОСФАТНИ ПАРЧАЛАШ ЖАРАЁНИНИ ТАДҚИҚ ҚИЛИШ
Тадқиқот ишида фосфат кислотани сульфат кислотага қисман алмаштириш орқали магний сульфат ва аммоний нитрат иштирокида кислоталар аралашмасининг юқори меъёрида трикальцийфосфатни парчалаш жараёнини тадқиқ қилиш баён этилган.
фосфорли ўғитлар, азот-фосфорли ўғитлар, термик фосфат кислотага, трикальцийфосфат, сульфатларнинг сувда эрувчан шакли, магний сульфат, аммоний нитрат, сульфасупераммофосфат, 100, 150 ва 200% кислоталар аралашмаси меъёри, фосфатли хомашё, техник-иқтисодий самарадорлиги.
МАҲАЛЛИЙ ҲОМАШЁЛАР АСОСИДА ТАРКИБИДА КАЛЬЦИЙ, МАГНИЙ, ОЛТИНГУГУРТ ВА ГУМИН БИРИКМАЛАРИ ТУТГАН БИОСУПЕРФОСФАТ ЎҒИТЛАР ОЛИШ УСУЛЛАРИ
Мақолада таркибида кальций, магний, гумин бирикмаларибилан бойитилган комплекс минерал ўғитлар ва уларнинг ишлаб чиқариш усуллари тўғрисида баён этилган.
Марказий Қизилқум фосфорити, фосфатли хомашё, минерал ўғитлар, аммофос, оддий суперфосфат, табиий гипс, карбамид, гумин кислота, азот, фосфор, калий, кальций, магний, олтингугурт.
PEDIATRIK GIPERTENZIYADA XAVFLI ASORATLARNING KLINIK KO’RINISHLARI VA KECHISHINI DIFFERENSIAL TAHLIL QILISH
Ushbu maqolada bolalarda uchraydigan xavfli arterial gipertenziyaning patogenez mexanizmlari, klinik kechish shakllari va multisistem asoratlarining differensial tahlili yoritiladi. Miyokard, buyrak, ko‘z tubi va markaziy nerv tizimi zararlanishining klinik ko‘rinishlari, diagnostika mezonlari va ularning og‘irlik darajasini baholash bo‘yicha zamonaviy yondashuvlar tahlil qilinadi. Gipertenziv krizlar, gipertenziv ensefalopatiya, nefropatiya va retinopatiya kabi og‘ir asoratlar erta aniqlashning klinik ahamiyati va prognozni belgilashdagi roli ko‘rsatiladi. Pediatrik gipertenziyaning xavfli kechishini boshqarishda laborator, instrumental, biomarkerlar va sun’iy intellekt asosidagi monitoring tizimlarining qo‘llanishi tahlil qilinadi.
pediatrik gipertenziya, malign arterial gipertenziya, ensefalopatiya, nefropatiya, retinopatiya, gipertenziv kriz, differensial tahlil.
ERBIY BILAN LEGIRLANGAN KREMNIYNING IK SPEKTR TAHLILI
Ushbu ilmiy ishda erbiy (Er) elementi bilan legirlangan kremniy (Si) materialining optik va elektrofizik xususiyatlari infraqizil (IK) spektroskopiya yordamida batafsil o‘rganildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, erbiy ionlarining kremniy kristall panjarasiga kiritilishi materialning optik xususiyatlarini sezilarli darajada o‘zgartirishi aniqlandi. Ayniqsa, 1.54 mikrometr (µm) to‘lqin uzunligida yorug‘likni yutish va lyuminesensiya xususiyati kuzatildi, bu esa ushbu materiallarni optik telekommunikatsiya tizimlarida qo‘llash imkoniyatini kengaytiradi. Bundan tashqari, erbiyning legirlanishi materialning fotonlarni qayta nurlanishi va energiya saqlash qobiliyatini oshirib, optik kuchaytirgichlar va lazer qurilmalari samaradorligini yaxshilaydi [1, 6]. Shu sababli, erbiy bilan legirlangan kremniy materiallari yuqori samarali fotodetektorlar, fotovoltaik elementlar, shuningdek, telekommunikatsiya va fotonika sohasidagi boshqa ilg‘or optik qurilmalarda qo‘llash uchun istiqbolli hisoblanadi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, erbiy ionlarining konsentratsiyasi va kristall panjarasiga kiritilish usuli materialning optik va elektrofizik xususiyatlarini boshqarishda muhim rol o‘ynaydi, bu esa kelajakda yangi turdagi nanooptik va fotonika tizimlarini yaratishda muhim ahamiyat kasb etadi [2, 3].
erbiy, legirlangan kremniy, infraqizil spektroskopiya, lyuminesensiya, optik xususiyatlar, elektrofizik xususiyatlar, Choxralskiy usuli, diffuziya, termal ishlov berish, sovitish tezligi, nanooptika, fotonika.
KANOP OʻSIMLIGI VA UNI YETISHTIRISH USULLARI HAMDA TEXNOLOGIYALARI
Ushbu maqolada kanop o'simligi (Cannabis sativa) ning morfologik tuzilishi, yetilish fazalari, kimyoviy tarkibi hamda xususiyatlari yoritilgan. Kanop o‘similgi asosan, qoplama materiallar, qop-qanor, arqon tayyorlashda ishlatiladi. Maqolada shuningdek kanop o‘simligi haqida ma’lumot va yetishtirish uchun kerakli bilimlar keltirilgan. Tadqiqot natijalari kanop o‘simligini yetishtirishda manba ekanligini ko‘rsatadi.
kanop, lup tolali o‘simliklar, yetishtirish, o‘g‘itlash, ekish, hosilni yig‘ish.
ПОСТТРАВМАТИЧЕСКОЙ ИММУНОСУПРЕССИИ И ВОЗМОЖНОСТЬ ИХ КОРРЕКЦИИ ПОЛИОКСИДОНИЕМ
исследование некоторых механизмов иммуносупресии при травматической болезни и возможность их коррекции полиоксидонием. Материал и методы. Обследовано и пролечено 48 человек, в возрасте от 18 до 47 лет, мужчин - 70,8% и женщин - 29,2%. из них 27 пострадавших продолжали получать базисную терапию (контрольная группа), а 21 больным дополнительно проводили иммунологическую терапию с включение полиоксидония в течение 10 дней в дозе 6 мг, внутримышечно, через день, №5 (основная группа). Проведен анализ спектра изменений интерлейкинов (ИЛ): ИЛ-2, ИЛ-6 и ФНО-α, sAPO-1/FAS (sCD95+) и рецептор к ИЛ-2 (sCD25+). Исследования проводили в динамике на 3-и, 7-е и 14-е сутки лечения.
При травматической болезни развивалась лимфопения, повышение уровня sCD95 и sCD25. Наибольшая экспрессия их наблюдалась в остром периоде, у пострадавших с сочетанной травмой и риском развития посттравматических инфекционно-воспалительных процессов. В ранние сроки отмечается экспрессия провоспалительных цитокинов и снижение продукции ИЛ-2, более выражено у пациентов с наличием обширных гематом и тяжести травмы. Дополнительное включение полиоксидония в комплекс лечебных мероприятий повышает низкий уровень лимфоцитов, снижает высокие значения sCD95 и sCD25, особенно к 7 суткам, к восстановлению баланса цитокинов, особенно при склонности к ССВО.
KONSTITUTSIYA – BAYNALMINAL TARAQQIYOT VA FAROVONLIK GAROVI
Mazkur maqolada O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining mamlakatning xalqaro hamjamiyatga integratsiyalashuvi, barqaror rivojlanishi va milliy farovonlikka erishishidagi huquqiy asos sifatidagi roli tahlil qilinadi. Tadqiqotda Konstitutsiyaning asosiy tamoyillari, xalqaro huquq normalari ustuvorligining mustahkamlanishi, “O’zbekiston – 2030” strategiyasi kabi milliy dasturlar bilan uyg’unligi hamda BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlarini (BRM) amalga oshirishdagi ahamiyati ko’rib chiqiladi. Maqolada konstitutsiyaviy normalarning iqtisodiy islohotlar, investitsiyaviy muhitni yaxshilash, inson kapitalini rivojlantirish va “yashil” iqtisodiyotga o’tishdagi amaliy ifodasi aniq misollar va statistik ma’lumotlar asosida yoritilgan. Xulosa qismida Konstitutsiya milliy manfaatlarni global taraqqiyot tendensiyalari bilan bog’laydigan, iqtisodiy o’sish va ijtimoiy farovonlikni ta’minlaydigan mustahkam poydevor ekanligi asoslab beriladi.
Konstitutsiya, O’zbekiston, baynalminal huquq, taraqqiyot strategiyasi, “O’zbekiston – 2030”, barqaror rivojlanish, inson huquqlari, investitsiya, iqtisodiy islohotlar, farovonlik, qonun ustuvorligi, implementatsiya.