JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH
JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH jurnali axloqiy ochiq nashr etikasi va amaliyotiga amal qiladi. Nashr qilish uchun qabul qilingan barcha ilmiy maqolalar ikki tomonlama ko'rib chiqish jarayonidan o'tadi. Jurnal ko'p tarmoqli sohalarini qamrab oladi. ISSN (Online): 2181-4619 SJIF Impact Factor (2024):6.519
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI SOHASIDA JINOYATCHILIKNING OLDINI OLISHNING ZAMONAVIY JIHATLARI
Mazkur maqolada axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatlarni oldini olishning dolzarb masalalari tadqiq etilgan. Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi jinoyatchilikning yangi shakl va usullarini yuzaga keltirmoqda. O‘zbekiston Respublikasida kiberjinoyatlar soni so‘nggi besh yilda 68 barobarga oshib, 2024 yilda 58 800 ta jinoyat qayd etilgan. Tadqiqot doirasida mahalliy va xalqaro tajriba tahlil qilinib, Rossiya Federatsiyasi, Singapur, Estoniya kabi davlatlarning ilg‘or amaliyoti o‘rganilgan. Muallif tomonidan kiberjinoyatlarning asosiy turlari (zararli havolalar orqali kartalarni boshqarishni olish, SMS-kodlarni o‘g‘irlash, onlayn-kredit firibgarliklari) sistemalashtirilgan. Maqolada biometrik ikki faktorli identifikatsiya, dinamik o‘tkazma kechiktirish, qoidalar-triggerlarga asoslangan anomaliyalarni aniqlash, yagona maqsadli raqamlar bazasi, bank operatorlarini maxsus savollar bilan taʼminlash kabi amaliy choralar taklif etilgan. Tadqiqot natijalari huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini samaradorligini oshirishga va aholining raqamli xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan.
kiberjinoyatchilik, axborot texnologiyalari, jinoyatlarni oldini olish, kiberxavfsizlik, bank kartalari, biometrik identifikatsiya, sun'iy intellekt, fishing.
ИЖТИМОИЙ ТАРМОҚЛАРДАГИ ЁЛҒОН ТРЕЙДЕРЛАР: КРИМИНОЛОГИК ПОРТРЕТ ВА ҚАРШИ КУРАШ МЕХАНИЗМЛАРИ
Мақолада Telegram ва Instagram каби ижтимоий тармоқлар орқали амалга ошириладиган трейдинг фирибгарлигининг криминологик жиҳатлари таҳлил этилган. Тадқиқот ёлғон трейдерларнинг типик схемаси, психологик манипуляция усуллари, ижтимоий инженерия техникалари ва қурбонларни алдаш механизмларини кўриб чиқади. Муаммонинг ўзига хослиги — фирибгар ва омадсиз трейдерни фарқлашдаги исботлаш қийинчиликлари, платформаларнинг чекланган назорат имкониятлари ва қонунчилик вакуумидир. Халқаро тажриба (АҚШ SEC, DOJ) асосида Ўзбекистон шароитида қўллаш мумкин бўлган чоралар таклиф этилган: лицензияланган трейдерлар реестри, мажбурий рўйхатдан ўтиш, платформалардаги огоҳлантириш тизими ва жамоатчиликни маълумотлантириш дастурлари.
ёлғон трейдерлар, ижтимоий инженерия, Telegram фирибгарлиги, инвестиция мошеннинги, психологик манипуляция, молиявий фирибгарлик, рақамли ҳимоя.
INSON SALOMATLIGIGA XAVF TUG‘DIRUVCHI KOMPONENTLAR
Maqolada inson salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy komponentlar - ekologik omillar, biologik xavflar, kimyoviy moddalarning ta’siri hamda ijtimoiy-psixologik omillar tahlil qilingan. Olingan natijalar aholining sog‘lig‘iga eng kuchli ta’sir etuvchi omillar atmosfera ifloslanishi, oziq-ovqat xavfsizligi bilan bog‘liq muammolar va turmush tarzidagi buzilishlar ekanligini ko‘rsatdi.
salomatlik, ekologik omillar, kimyoviy modda, biologik xavf, immunitet, profilaktika, oziq-ovqat xavfsizligi.
UCHINCHI MOLYARLAR RETENSIYASI: ETIOLOGIYASI, ZAMONAVIY TASNIFLARI VA KLINIK ASORATLAR TAHLILI
Ushbu maqolada uchinchi molyarlar (aql tishlari) retensiyasi muammosi, uning kelib chiqish sabablari va klinik ahamiyati tahlil qilingan. Retensiya jarayoniga ta’sir ko‘rsatuvchi evolyutsion, genetik va ekzogen omillar yoritilgan. Shuningdek, maqolada Vinter hamda Pell va Gregori tasniflari asosida tishlarning joylashuv xususiyatlari va ularning perikoronit, karies hamda odontogen kistalar kabi asoratlarni keltirib chiqarishdagi roli ko‘rsatib o‘tilgan.
uchinchi molyar, retensiya, aql tishi, Vinter tasnifi, Pell va Gregori tasnifi, perikoronit, evolyutsiya, stomatologik asoratlar.
IMMUNITET. IMMUNITET TURLARI.IMMUN TIZIMINING TUZILISHI. ORGANIZMNING MAXSUS BO’LMAGAN HIMOYASI.
Ushbu maqolada inson immun tizimi va uning tuzilishi, shuningdek mikroblarga qarshi kurash mexanizmlari soddalashtirilgan tarzda tavsiflangan. Maqolada tug‘ma va moslashuvchan immunitet turlari, immun javob mexanizmlari hamda ularning sog‘liqni saqlashdagi ahamiyati yoritilgan.
immunitet, immun tizim, mikroblar, T-hujayralar, B-hujayralar
5-6-7-SINFLARDA PUNKTUATSION SAVODXONLIKNI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqola punktuatsion savodxonlikning til ta’limidagi o‘rni va ahamiyati mavzusiga qaratilgan bo‘lib, 5-6-7-sinflarda punktuatsion savodxonlik qay darajada ekanligi tahlil qilinib, tadqiq etilgan ilmiy izlanishlar asosida, o`quvchilarga tinish belgilarini oson, tushunarli o’rgatishdagi muhim tavsiyalar va ularni to’g’ri qo’llash haqida ko’nikmalar berib o’tiladi.
punktuatsiya, ko‘chirma gap, muallif gap, undalma, til o‘qitish, matn,
MORINA KOKANICA (REGEL) – SHILVADOSHLAR (CAPRIFOLIACEAE) OILASIGA MANSUB TOG‘ O‘SIMLIGI
Ushbu maqolada Markaziy Osiyo togʻlarida tarqalgan endemik oʻsimlik – Morina kokanica (Regel) ning tizimiy oʻrni, morfologik xususiyatlari, tarqalishi va yashash muhiti oʻrganilgan. Oʻsimlik Shilvadoshlar (Caprifoliaceae) oilasiga mansub boʻlib, Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Tojikistonning 1500–2000 m balandlikdagi qoyalik yonbagʻirlarida uchraydi. Morina kokanica ning kimyoviy tarkibi dastlabki maʼlumotlar asosida tahmin qilinib, unda fenolik birikmalar, flavonoidlar va triterpenoidlar mavjudligi koʻrsatilgan. Ushbu moddalar oʻsimlikka potentsial antibakterial va antioksidant xususiyatlar berishi mumkin. Oʻsimlikning ekotizimdagi roli, tuproq eroziyasini qisqartirishdagi ahamiyati va bezak oʻsimligi sifatida qoʻllanilishi ham yoritilgan. Maqolada Morina kokanica ning farmakologik va kosmetologik tadqiqotlar uchun istiqbolli obyekt ekanligi taʼkidlangan.
Morina kokanica, Caprifoliaceae, Markaziy Osiyo endemigi, togʻ florası, kimyoviy tarkibi, fenolik birikmalar, ekologik ahamiyati, Oʻzbekiston.
PSYCHOLOGICAL FEATURES OF THE FORMATION OF CROSS-CULTURAL VIEWS IN ADOLESCENTS
The article psychologically substantiates the processes of developing adolescents' skills such as intercultural tolerance, empathy, revision of stereotypes, and the ability to compare their own and foreign cultures. The influence of the educational environment, family upbringing, peer group, and digital communication platforms on the formation of cross-cultural imagination is explained by the results of empirical research.
cross-cultural imagination, adolescent psychology, intercultural competence, tolerance, empathy, stereotypes, identification, cognitive development, Ericsson's theory, intercultural communication, globalization, social influence, educational environment
REM UYQUNING NEYROFIZIOLOGIK MEXANIZMLARI: KLASSIK MODELLAR, NEYROMEDIATORLAR DINAMIKASI VA ONTOGENEZ DAVOMIDA FUNKSIONAL AHAMIYATI
Tezkor ko‘z harakatlari bilan kechuvchi uyqu (REM uyqu) yuqori kortikal faollik, yorqin tushlar va mushak atoniyasi bilan tavsiflanadigan o‘ziga xos neyrofiziologik holat hisoblanadi. REM uyqu davridagi elektroensefalografik ko‘rsatkichlar uyg‘oqlik holatida kuzatiladigan naqshlarga o‘xshash bo‘lsa-da, po‘stloq osti tuzilmalarining faollashuv mexanizmlari va ularning funksional oqibatlari hali to‘liq o‘rganilmagan. Ushbu sharh maqola REM uyquning klassik neyrofiziologik modellarini neyrotasvirlash va neyrokimyoviy tadqiqotlarning so‘nggi natijalari bilan integratsiya qilgan holda REM uyqu regulyatsiyasiga yangilangan va keng qamrovli qarashni taqdim etadi. Maqolada REM-on va REM-off neyron tizimlariga, shuningdek asetilxolin, glutamat va dofaminning REM uyquni hamda tushlar bilan bog‘liq emotsional tajribalarni modulyatsiya qilishdagi roliga alohida e’tibor qaratilgan. Bundan tashqari, REM uyquning ontogenez davomida tutgan o‘rni tahlil qilinib, uning erta miya rivojlanishidagi hal qiluvchi ahamiyati, shuningdek kattalarda xotira mustahkamlanishi, emotsional regulyatsiya va moslashuvchan xulq-atvor jarayonlaridagi ishtiroki yoritib beriladi. REM uyqu regulyatsiyasining buzilishi bilan bog‘liq nevrologik va psixiatrik kasalliklar nuqtayi nazaridan uning klinik ahamiyati ham muhokama qilinadi.
REM uyqu, uyqu fiziologiyasi, REM-on / REM-off mexanizmlari, neyromediatorlar, dofamin, tushlar, miya rivojlanishi, neyrotasvirlash.
Mazkur maqolada Sharq mumtoz adabiyotining muhim namunalaridan biri bo‘lgan “Devon Imloyi Buxoriy” asarining mazmuni, adabiy xususiyatlari va ma’naviy ahamiyati tahlil qilinadi. Asarda ilgari surilgan diniy-axloqiy va falsafiy g‘oyalar, ilm va ma’rifatning qadri, tasavvufiy qarashlar hamda ularning bugungi kun uchun dolzarbligi yoritiladi. Shuningdek, asarning yosh avlod tarbiyasidagi o‘rni va adabiyotshunoslikdagi ilmiy ahamiyati ham alohida ko‘rib chiqiladi.
Devon Imloyi Buxoriy, mumtoz adabiyot, tasavvuf, ilm, ma’naviyat, axloq, badiiy san’at, Sharqshunoslik.
POLIOKSIDLI KATALIZATORLAR SINTEZI VA ULARNING SORBSION XARAKTERISTIKALARI
Ushbu ishda ba’zi d-elementlar asosida sintez qilingan katalizatorlarning tekstur va sorbsion xarakteristikalari o‘rganilgan. Katalizator sirtining xususiyatlari va g‘ovak tuzilmasini baholash maqsadida qutbli suv bug‘larining 473 K da adsorbsiya izotermalari tadqiq etilgan. Adsorbsiya ma’lumotlari asosida katalizatorlarning BET bo‘yicha solishtirma sirt yuzasi, g‘ovaklarning umumiy hajmi, o‘rtacha g‘ovak diametri, monoqavat sig‘imi hamda to‘yinish adsorbsiyasi aniqlangan. Solishtirma tahlil shuni ko‘rsatdiki, geksan bug‘larining adsorbsiyasi asosan g‘ovak hajmi va dispersiyaviy o‘zaro ta’sirlar bilan belgilanadi, suv bug‘larining adsorbsiyasi esa katalizator sirtining gidrofilligi va oksid komponentlarining tabiatiga kuchli bog‘liqligi o‘rganildi. Olingan natijalar katalizatorning uglevodorodlar va suv bug‘lari ishtirokidagi gaz–bug‘ fazali katalitik jarayonlar uchun istiqbolli material sifatida tavsiflash imkonini berishi aniqlangan.
katalizator, solution-combustion synthesis, kompozit, difraktometriya, geksan, skanerlovchi elektron mikroskopiya, sorbsiya.
O‘QITUVCHILARNING TA’LIM JARAYONIDA KASBIY REFLIKSIYANING O‘RNI
Ushbu maqolamda ta’lim jarayonida kasbiy faoliyatini samarali tashkil etishi, reflektorlik xususiyatini namoyon etishi va bu jarayon o‘quvchilar ongiga ta’siri hamda ta’lim tizimini shu yo‘sinda olib borib tubdan takomillashishini aytib o‘taman.
Pedagogik, o‘qituvchining kasbiy refleksiyasi, kasbiy refleksiya, refleksiya, reflektiv ta’lim, reflektiv pedagog.
DIGITIZATION FACTORS SERVICES VALUE CHAIN ALONG EFFECT MECHANISMS AND PLATFORMING AND TO THE INFORMATION BASED MANAGEMENT MODEL ECONOMIC CONTENT
This article examines the mechanisms through which digitalization factors affect the service value chain (demand formation → service design → delivery → after-sales support) and clarifies the economic meaning of platformization and data-driven management. Using a conceptual-systems perspective, the study integrates service-dominant logic, the resource-based view, dynamic capabilities, transaction cost economics, and network effects theory. The paper explains how digital infrastructure, human capital, institutions, data governance, and platform capabilities reshape productivity, quality, personalization, innovation speed, and go-to-market costs across each stage of the service value chain. The Results section provides (i) an impact matrix linking digitization factors to value chain stages, (ii) a profitability logic of platforms, and (iii) a KPI system for data-driven management—presented as tables—along with conceptual diagrams of the digital service transformation model and the platform ecosystem. The conclusion offers practical guidance for measuring and governing digital transformation in services and outlines future research directions. (Note: page numbers may vary by edition/format.)
digitalization, service value chain, platformization, network effects, data-driven management, service innovation, digital maturity, transaction costs, dynamic capabilities.
YANGI DAVR TARAQQIYOTI SARI: PREZIDENT MUROJAATNOMASINING USTUVOR YO`NALISHLARI .
Ushbu maqolada Prezident murojaatnomalarining Yangi O‘zbekiston (YO‘) ustuvor yo‘nalishlariga asosan inson huquqlari va manfaatlarini himoya qilish, davlat boshqaruvini isloh qilish, iqtisodiyotni rivojlantirish, ta’lim, tibbiyot, yoshlar va xotin-qizlar muammolarini hal etish kabi muhim sohalarni qamrab oladi, bu esa mamlakat taraqqiyotining yangi bosqichini belgilab, yangi O‘zbekistonni barpo etishga qaratilgan. Murojaatnomalar har yili yangi vazifalar va dolzarb muammolarni ko'rib chiqib, mamlakatning keyingi rivojlanishiga yo'naltirilgan yirik loyihalarni belgilab beradi. Shu yo`nalishdadi barcha ma`lumotlarni keng qamrovda yoritib beradi .
Yangi O`zbekiston, murojaatnoma, Oliy majlis, ta`lim, tibbiyot, sport, mahalla, hamjihatlik, taraqqiyot strategiyasi .
“THE ROLE OF DIGITAL TECHNOLOGIES AND INNOVATIONS IN PRESERVING THE BENEFICIAL PROPERTIES AND IMPROVING THE QUALITY OF APRICOTS: OPTIMIZING DRYING PROCESSES IN LABORATORY AND NATURAL CONDITIONS”
Consumption of apricots has a positive effect on the general condition. It has many beneficial properties and contains many trace elements, minerals and vitamins. In the absence of fresh apricots, sorghum can replace it. Therefore, this article provides information on drying apricots in both natural and laboratory conditions.
Subkhoni, Jubilee Navoi, Sholakh, Lolacha Burarskiy, Apricots, Beneficial properties, Digital technologies, Innovations, Drying processes, laboratory conditions, Natural conditions, Quality preservation, Bio-active compounds, Process optimization
TALABALARNING AXBOROT XAVFSIZLIGI HAQIDAGI TASAVVURLARINI SHAKLLANTIRISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada talaba-yoshlarning axborot xavfsizligi haqidagi tasavvurlarini shakllantirish jarayonining ijtimoiy-psixologik yo‘nalishlari tahlil etiladi. Tadqiqotda zamonaviy axborot makonining shaxs psixikasiga ko‘rsatadigan ta’siri, axborot oqimlarining intensivligi hamda raqamli muhitda yuzaga keladigan psixologik tahdidlarning talaba-yoshlar ongida xavfsizlikka oid bilim, munosabat va xulq-atvorni shakllantirishdagi o‘rni yoritiladi. Shuningdek, axborot xavfsizligini ta’minlashda ijtimoiy muhit, ta’lim jarayoni, ommaviy kommunikatsiya vositalarining psixologik ta’sir mexanizmlari ochib beriladi.
axborot xavfsizligi, axborot-psixologik xavfsizlik, talaba-yoshlar, axborot makoni, ijtimoiy-psixologik omillar, raqamli muhit, salbiy axborot ta’siri, psixologik immunitet, tanqidiy fikrlash, axborotni idrok etish, axborotni tahlil qilish, ijtimoiy moslashuv, shaxs psixologik barqarorligi, axborot madaniyati.
ALOHIDA TA'LIM EHTIYOJI BOR BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARI UCHUN WINNIE DUNN MODELI ASOSIDA DIAGNOSTIK MODELNI QO‘LLASH
Mazkur maqolada alohida ta’lim ehtiyoji bor boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida sensor qayta ishlash xususiyatlarini aniqlash va baholashda Winnie Dunn tomonidan ishlab chiqilgan Sensor Processing Model asosida diagnostik modelni qo‘llash masalalari yoritilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi – Winnie Dunn modeli yordamida o‘quvchilarning sensor sezgirlik turlarini aniqlash hamda ta’lim jarayonini individuallashtirish imkoniyatlarini asoslab berishdan iborat. Tadqiqot IMRAD talabi asosida tuzilgan bo‘lib, unda metodologiya, natijalar va muhokama batafsil bayon etilgan.
alohida ta’lim ehtiyoji, sensor integratsiya, Winnie Dunn modeli, diagnostika, boshlang‘ich ta’lim.
СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДИКИ ПРЕПОДАВАНИЯ РУССКОГО ЯЗЫКА В УЗБЕКСКОЙ ШКОЛЕ
В статье рассматриваются современные методики преподавания русского языка в школах Узбекистана в условиях многоязычия и цифровизации образования. Анализируются основные подходы к обучению: коммуникативный, интерактивный, личностно-ориентированный, интегративный и цифровой. Особое внимание уделяется развитию речевых компетенций учащихся, использованию информационно-коммуникационных технологий и учёту культурного контекста. Делается вывод о необходимости комплексного применения современных методик для повышения эффективности обучения русскому языку.
русский язык как неродной, методика преподавания, коммуникативный подход, интерактивные технологии, цифровое обучение, школьное образование, Узбекистан.
SUN’IY INTELLEKT IJODIY FAOLIYATINI HUQUQIY TARTIBGA SOLISH MUAMMOLARI VA ISTIQBOLLARI
Mazkur ilmiy maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining ijodiy faoliyat sohasida qo‘llanilishi natijasida yuzaga kelayotgan huquqiy muammolar tizimli ravishda tahlil etiladi. Xususan, sun’iy intellekt ishtirokida yaratilgan ijod mahsulotlarining huquqiy maqomi, ularni mualliflik huquqi obyektlari sifatida e’tirof etish masalasi, mualliflik huquqi subyekti muammosi hamda huquqiy javobgarlikni belgilashdagi bo‘shliqlar ilmiy-huquqiy nuqtayi nazardan ochib beriladi. Shuningdek, xorijiy davlatlar tajribasi tahlili asosida milliy qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha asoslangan takliflar ilgari suriladi.
sun’iy intellekt, ijodiy faoliyat, mualliflik huquqi, intellektual mulk, huquqiy tartibga solish.
XALQARO DAVLATLAR TAJRIBASIDA SUN’IY INTELLEKT IJODINING HUQUQIY TARTIBGA SOLINISHI
Mazkur ilmiy maqolada sunʼiy intellekt texnologiyalarining jadal rivojlanishi sharoitida ijodiy faoliyat natijasida yuzaga kelayotgan yangi huquqiy munosabatlar tahlil qilinadi. Xususan, sunʼiy intellekt orqali yaratilgan ijod namunalarining huquqiy maqomi, ularning mualliflik huquqi tizimidagi o‘rni hamda amaldagi milliy va xalqaro qonunchilik doirasida tartibga solinish masalalari keng qamrovda o‘rganiladi. Maqolada sunʼiy intellekt yordamida yaratilgan asarlarni inson ijodiy ishtiroki mavjud bo‘lgan holatlar va to‘liq avtomatlashtirilgan ijod mahsulotlari sifatida tasniflash orqali ularning huquqiy baholanishidagi farqlar yoritiladi. Xalqaro tajriba, jumladan AQSh, Buyuk Britaniya, Ispaniya, Germaniya va Yevropa Ittifoqi huquqiy yondashuvlari tahlil qilinib, sunʼiy intellektni muallif sifatida tan olish masalasiga nisbatan mavjud qarashlar solishtiriladi. Shu bilan birga, sunʼiy intellekt tomonidan mustaqil yaratilgan asarlarning mualliflik huquqi bilan himoyalanishi masalasidagi huquqiy bo‘shliqlar va bahsli jihatlar ochib beriladi. Maqolada sunʼiy intellekt orqali yaratilgan ijod namunalarini huquqiy jihatdan tartibga solishni takomillashtirishga qaratilgan ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqiladi.
sunʼiy intellekt, mualliflik huquqi, ijodiy faoliyat, huquqiy maqom, intellektual mulk, raqamli texnologiyalar.
BO'LAJAK PEDAGOGLARDA KOLOROBATIV YONDASHUV ASOSIDA ESTETIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISH TEXNOLOGIYALARI
​Ushbu maqolada bo‘lajak pedagoglarning estetik madaniyatini shakllantirishda kollaborativ yondashuvning ahamiyati va uni amalga oshirish texnologiyalari yoritilgan. Tadqiqotda estetik madaniyatni faqat nazariy bilimlar orqali emas, balki jamoaviy ijodiy faoliyat, interaktiv muloqot va hamkorlikdagi loyihalar orqali rivojlantirish masalalari tahlil qilingan. Maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarning estetik dunyoqarashini boyitishga xizmat qiluvchi "Case-study", "Loyiha metodi" va "Sokratik muloqot" kabi texnologiyalarni pedagogik jarayonga tatbiq etish yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan. Xulosa qismida hamkorlikda ishlash ko‘nikmalari talabalarda nafaqat kasbiy kompetensiyani, balki badiiy-estetik didni ham tizimli ravishda shakllantirishi asoslab berilgan.
Estetik madaniyat, bo‘lajak pedagog, kollaborativ yondashuv, hamkorlik pedagogikasi, badiiy did, ijodiy faoliyat, pedagogik texnologiya, interaktiv ta’lim.
KAMPIRTEPA ARXEOLOGIYA YODGORLIGI: YANGI ILMIY TALQINDA VA TAHLILIY YONDASHUV
Kampirtepa, Janubiy Oʻzbekistonda, Amudaryo sohilida joylashgan qadimiy ellinistik shahar-qal’a hisoblanadi. Ushbu maqola Kampirtepaning shaharsozlik tuzilmasi, mudofaa tizimi, iqtisodiy faoliyati va tarixiy rivojlanish jarayonlarini tahlil qiladi. Qazishmalar shaharni rejalashtirilgan hududlar, devorlar va minoralar bilan mustahkamlanganligini, shuningdek, topilmalar — keramika, tangalar va hunarmandchilik buyumlari — shahar aholisi savdo va ishlab chiqarish bilan faol shug‘ullanganini ko‘rsatadi. Tadqiqot Kampirtepaning asta-sekin susayishi va tark etilishi Amudaryo gidrologiyasi, siyosiy o‘zgarishlar va iqtisodiy holat bilan bog‘liqligini aniqlaydi. Maqola Kampirtepaning ellinistik va ilk Kushon davri shaharsozligi, mudofaa strategiyalari va mintaqaviy savdo aloqalarini o‘rganishda qimmatli ilmiy manba ekanligini ta’kidlaydi.
Kampirtepa; shahar-qal’a, ellinistik shahar, Amudaryo, Kushon davri, urbanizatsiya, mudofaa devorlari, keramika, tangalar, savdo aloqalari, hunarmandchilik, topografiya, arxeologik qazishmalar, tarixiy rivojlanish, strategik joylashuv, markaziy boshqaruv, Antik Baqtriya.
АЕРОКОСМИК (СПУТНИК) ВА ДРОН (UAV) МАЪЛУМОТЛАРИНИ ИНТЕГРАЦИЯ ҚИЛИШ ОРҚАЛИ ИНСОН ОМИЛИСИЗ, СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ ЁРДАМИДА ЕР ХАРИТАЛАРИНИ ТУЗИШ ВА ХАТОЛИКЛАРНИ МИНИМАЛЛАШТИРИШ
Ушбу мақолада ер ресурсларини хариталаш жараёнида инсон омилини истисно қилиш мақсадида сунъий йўлдош ва дронлардан олинган юқори аниқликдаги маълумотларни интеграция қилишга асосланган сунъий интеллект тизими тадқиқ этилган. Тадқиқотда спутник (Sentinel-2, Landsat-9) ва дрон (RGB, LiDAR) маълумотларини Multi-Level Data Fusion усули орқали бирлаштириш, тасвирларни автоматик мослаштириш (Image Registration), супер-резолюция ва семантик сегментация алгоритмларини қўллаш масалалари кўриб чиқилган. CNN, Transformer, GAN ва Edge AI технологиялари асосида хариталарни автоматик генерация қилиш ҳамда хатоликларни минималлаштириш механизмлари таклиф этилган. Тадқиқот натижаларига кўра, интеграциялашган сунъий интеллект тизими анъанавий хариталаш усулларига нисбатан аниқликни 5–10 см гача ошириш, вақт сарфини 70–80% га қисқартириш ва инсон хатоларини минимал даражага тушириш имконини беради. Мазкур ёндашув “рақамли ер” концепциясини амалга оширишда муҳим аҳамият касб этади.
ер ресурслари, автоматик хариталаш, сунъий интеллект, спутник тасвирлари, дрон технологиялари, Data Fusion, Semantic Segmentation, Super-Resolution, Edge AI, кадастр тизими.
KO'MIR BRIKETLARINI ISHLAB CHIQISHDA BARCHA INGREDIENTLAR ASOSIY XUSUSIYATLARI.
Maqolada past sifatli ko‘mir kukunlari va to‘ldiruvchilarni qayta ishlash orqali ko‘mir briketlarining yangi kompozitsion tarkibi ishlab chiqish, mahalliy xom ashyo va ishlab chiqarish chiqindilaridan ko'mir briketlarini ishlab chiqarish uchun organik va noorganik ingredientlarning asosiy xususiyatlari ko'rib chiqiladi. Ushbu ingredientlarning tuzilishi va xususiyatlari o'rganildi. Ko'mir briketlarini ishlab chiqishda barcha ingredientlar katta rol o'ynashi ko'rsatilgan.
Qo‘ng‘ir ko‘mir, gossipol smola, g‘o‘za poyasi, tarkibi, bentonit, tuzilishi, xossalari.
РОЛЬ ПСИХОЛОГИИ ДЕТЕЙ И МОТИВАЦИИ В НАЧАЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ
Психологические особенности детей начальной школы и их мотивация играют ключевую роль в успешном усвоении знаний и формировании учебной активности. В статье рассматриваются основные психологические характеристики младших школьников, их мотивационные потребности, а также влияние мотивации на эффективность учебного процесса. Подчеркивается значимость учета психологических факторов при разработке учебных программ и организации образовательного процесса, а также использование педагогических стратегий, направленных на развитие внутренней мотивации.
начальное образование, психология детей, мотивация, учебная активность, педагогические стратегии.
CHEMICAL SAFETY PROBLEMS OF DRINKING WATER
In the article, the sanitary-chemical indicators of drinking water in the populated area were analyzed dynamically from 2017 to 2018. They generally met hygienic requirements, but only in some observation points where compliance was not observed. This issue is subject to further study in order to develop the necessary preventive measures.
drinking water, hygienic requirements, chemicals, bacteriological indicators, hygienic standards.
ТРАНЗИТОР ИШЕМИК АТАКАНИНГНИНГ КЛИНИК КЎРИНИШИ
Транзиторли ишемик хуружлар (ТИА) ишемик инсульт ривожланишининг муҳим прогностик аломати бўлиб, ЖССТ ва World Stroke Organization маълумотларига кўра инсульт дунёда ўлим ва ногиронликнинг етакчи сабабларидан бири ҳисобланади; ТИАдан кейинги дастлабки 90 кун ичида инсульт хавфи айниқса юқори. Асосий ва қиёсий гуруҳлар таҳлилида ТИАнинг типик (гемипарез, гемианестезия, бош айланиши) ҳамда атипик (онг бузилиши, атаксия) шакллари қиёсий гуруҳда статистик жиҳатдан кам учраган (p<0,05). Қиёсий гуруҳда симптомларнинг енгил ифодаланиши хавф омиллари ва компенсация механизмлари фарқи билан изоҳланиши мумкин; қишлоқ беморлари ёши каттароқ, ҳар икки гуруҳда аёллар устун бўлган, қандли диабет ва ожирение эса шаҳар беморларида кўпроқ учраган.
Транзиторли ишемик хуруж (ТИА); ишемик инсульт; клиник шакллар; типик ва атипик симптомлар; хавф омиллари; профилактика; индивидуаллаштирилган реабилитация.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ УЧЕТА ЭКОЛОГИЧЕСКИХ ЗАТРАТ НА ОСНОВЕ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ БУХГАЛТЕРСКОГО УЧЕТА
В данной статье выявляются характеристики и сходство экологических затрат с природоохранными расходами, раскрывается сущность экологических затрат как объекта бухгалтерского учета, а также определяются существующие проблемы ведения бухгалтерского учета экологических затрат в хозяйствующих субъектах и пути их решения.
охрана окружающей среды, экологические зaтрaты, природоохрaнные зaтрaты, бухгалтерский учет, бухгалтерские счета, корреспонденция счетов.
XO‘JAYLI TUMANI YIRIK SHOXLI QORAMOLLARINING TUYOQ KASALLIKLARINI DE-LONG PREPARATI BILAN DAVOLASH SAMARADORLIGINI O‘RGANISH
Ushbu tadqiqot Xo‘jayli tumanida parvarish qilinayotgan yirik shoxli qoramollarda uchraydigan tuyoq kasalliklarini aniqlash, ularni De-Long preparati bilan davolash samaradorligini baholash hamda preparatning amaliy afzalliklarini o‘rganishga qaratilgan. Tuyoq kasalliklari chorvachilik xo‘jaliklarida ishlab chiqarish ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadigan omillardan biri bo‘lib, ularning erta tashxisi va to‘g‘ri davolash usullarini tanlash iqtisodiy zararlarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot davomida preparatning yallig‘lanishga qarshi, antiseptik va regeneratsiya jarayonini tezlashtiruvchi xususiyatlari amaliy misollar asosida baholandi. Olingan natijalar De-Long preparatining tuyoq to‘qimalaridagi yallig‘lanish jarayonlarini qisqa muddatda bartaraf etishi, hayvonlarning harakatlanish qobiliyatini tiklashi hamda davolash jarayonining xavfsizligi bilan ajralib turishini ko‘rsatdi. Shuningdek, preparatning profilaktik qo‘llanilganda kasalliklar chastotasini kamaytirishdagi ijobiy samaralari ham qayd etildi. Mazkur tadqiqot De-Long preparatini tuyoq kasalliklariga qarshi kompleks davolash va profilaktik choralar tizimiga kiritishning ilmiy va amaliy asoslarini mustahkamlaydi.
Pododermatit, antiseptik preparatlar, farmakologik ta’sir, veterinariya terapiyasi, klinik kuzatish natijalari, tuyoq parvarishi, infeksion jarayonlarni boshqarish, hayvonlar salomatligi.
DIFFERENT METHODS OF DOG EAR AURICLE AMPUTATION: THEORETICAL ANALYSIS OF TRADITIONAL AND INNOVATIVE APPROACHES
This article is dedicated to the study of various methods of ear auricle amputation in dogs. As a practical study, 20 puppies underwent a traditional surgical procedure, and operation duration, blood loss, postoperative pain, risk of infection, and healing process were monitored. In parallel, existing scientific literature on modern technologies such as laser, electrocautery, and cryotherapy was analyzed. The study demonstrated that while traditional methods are clinically safe and effective, innovative approaches theoretically provide faster recovery, minimal pain, and lower risk of infection. This article aims to compare different approaches to auricle amputation, identify their advantages and limitations, and provide useful recommendations for veterinary surgical practice by integrating clinical experience and scientific literature.
dogs, auricle amputation, traditional method, innovative methods, clinical study.