“Ijodkor o‘qituvchi” jurnali zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish jarayonida innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish va loyihalashtirish, integratsion ta’limni rivojlantirishda yo’naltirilgan ilmiy-uslubiy jurnal. ISSN (Online): 2181-2330 SJIF Impact Factor (2024): 6.668
LINGVOASSOTSIATIV TAHLIL ASOSIDA OLAMNING MILLIY-MADANIY MANZARASINI TADQIQ ETISH
Ushbu maqolada olamning milliy madaniy manzarasi lingvoassotsiativ tahlil orqali tadqiq etiladi. Til va madaniyat o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lib, til ichidagi assotsiativ bog‘lanishlar milliy madaniyat, qadriyatlar, urf-odatlar va xalqning dunyoqarashini aks ettiradi. Lingvoassotsiativ tahlil usullari orqali turli tillarda milliy madaniy xususiyatlar, mentalitet va ijtimoiy normativlar qanday ifodalanishini aniqlash mumkin. Tadqiqot natijalari milliy madaniy identifikatsiyani chuqurroq tushunishga, shuningdek, tillararo farqlar va o‘zaro ta’sirlarni aniqlashga xizmat qiladi. Bu tahlil xorijiy til o‘qitish, tarjima va madaniy kommunikatsiya sohalarida ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Milliy madaniy manzara, Lingvoassotsiativ tahlil, Til va madaniyat, Madaniy identifikatsiya, Lingvokulturologiya, Assotsiativ bog‘lanishlar, Mentalitet, Madaniy kommunikatsiya
RAQAMLI DAVRDA O‘ZBEK TILINING RIVOJLANISHI VA ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar rivojlanayotgan zamonaviy davrda o‘zbek tilining o‘rni, internet va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining til taraqqiyotiga ta’siri hamda kelajakdagi istiqbollari yoritiladi. Shuningdek, o‘zbek tilining raqamli muhitda qo‘llanish darajasi, elektron resurslarning ahamiyati, yoshlar nutqidagi o‘zgarishlar va tilni rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar tahlil qilinadi. Maqola o‘zbek tilining milliy qadriyat sifatidagi ahamiyatini ochib berish bilan birga, uni raqamli makonda yanada rivojlantirish zarurligini asoslaydi.
O‘zbek tili, raqamli davr, internet, axborot texnologiyalari, til taraqqiyoti, elektron resurslar, sun’iy intellekt, nutq madaniyati, raqamlashtirish, milliy qadriyat.
ZAMONAVIY TAʼLIMDA VERTUAL REALITIKDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim jarayonida virtual reallik texnologiyalaridan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari yoritiladi. Virtual reallik o‘quv jarayonini interaktiv, ko‘rgazmali va amaliy yo‘naltirilgan shaklda tashkil etishga xizmat qiladi. Maqolada virtual muhit orqali ta’lim oluvchilarning mavzuni chuqurroq anglash, mustaqil fikrlash, ijodiy yondashuv va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish masalalari tahlil qilinadi. Shuningdek, virtual reallik texnologiyalarining dars samaradorligini oshirish, murakkab jarayonlarni modellashtirish va ta’limda innovatsion yondashuvlarni kengaytirishdagi ahamiyati ochib beriladi.
virtual reallik, zamonaviy ta’lim, innovatsion texnologiyalar, interaktiv ta’lim, raqamli ta’lim, virtual muhit, ta’lim samaradorligi.
OLIY TA’LIM AMALIY MASHG‘ULOTLARIDA KIYIM NAMUNALARINI TIKISH ORQALI BO‘LAJAK TEXNOLOGIYA TA’LIMI O‘QITUVCHILARINING KASBIY KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISH
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida tikuvchilik buyumlarini texnologik talablar asosida tayyorlash jarayonida kiyim namunalarini tikishning bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilarini kasbiy tayyorlashdagi o‘rni yoritilgan. Talabalarning amaliy mashg‘ulotlar davomida egallaydigan bilim, ko‘nikma va malakalari, ularning kelgusidagi pedagogik faoliyatiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, kiyim namunalarini tikish jarayonining kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishdagi ahamiyati ham ochib berilgan.
tikuvchilik texnologiyasi, amaliy mashg‘ulot, kiyim namunasi, pedagogik faoliyat, kasbiy kompetensiya, texnologiya ta’limi, bo‘lajak o‘qituvchi, amaliy ko‘nikma.
HISTORICAL ROOTS OF PRE-WEDDING RITUALS IN THE KASHKADARYA OASIS
This study is dedicated to the history and ethnography of marriage and family rituals among the Uzbek population of the Kashkadarya oasis, focusing specifically on Koson and Karshi city. The research systematically examines the formation of local customs, inter-ethnic variations, and the remnants of ancient beliefs preserved within them. Based on field ethnographic materials, the processes of modern transformation in these rituals are highlighted. The article serves as an important scientific source for preserving the cultural heritage and national identity of the region.
Kashkadarya, family customs, marriage ritual, transformation, Koson, Karshi, cultural heritage.
ПОВЫШЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ БУРОВЗРЫВНЫХ РАБОТ В ВОДОНАСЫЩЕННЫХ ГОРНЫХ ПОРОДАХ ПРИ ОТКРЫТОЙ РАЗРАБОТКЕ МЕСТОРОЖДЕНИЙ
В статье рассмотрены теоретические и практические аспекты повышения эффективности буровзрывных работ в водонасыщенных горных породах при открытой разработке месторождений. Исследованы механизмы разрушения массива в условиях повышенной влажности, закономерности распространения взрывной энергии, а также влияние гидрогеологических факторов на параметры взрыва. Выполнен анализ сейсмических и деформационных воздействий, возникающих при массовых взрывах. Разработаны рекомендации по оптимизации параметров бурения и выбору взрывчатых веществ с учетом степени обводненности массива. Результаты исследования направлены на повышение качества дробления горной массы, снижение перерасхода взрывчатых веществ и обеспечение устойчивости откосов карьера.
водонасыщенные породы, открытые горные работы, буровзрывные работы, гидрогеологические условия, эффективность взрыва, сейсмическое воздействие, дробление пород
КРИТЕРИИ И ИНДИКАТОРЫ ПРАВОВОГО РАВЕНСТВА КАК БАЗИСА СОЦИАЛЬНОЙ СПРАВЕДЛИВОСТИ В ТРАНЗИТИВНОМ ПРАВОВОМ ГОСУДАРСТВЕ
В статье исследуется комплексная философско-правовая проблема верификации правового равенства и социальной справедливости в условиях транзитивного (переходного) общества. Автор анализирует диалектическое противоречие между формально-юридическим равенством и требованиями распределительной справедливости, институционализируемыми в процессе формирования демократического правового государства. В качестве методологической основы применены системно-структурный, компаративистский и аксиологический подходы. Основным результатом исследования является разработка авторской трехкомпонентной системы критериев правового равенства (институционально-юридического, дистрибутивно-правового и процедурного), а также качественных и количественных индикаторов, позволяющих измерить степень преодоления разрыва между абстрактной юридической нормой и социальной реальностью. В заключении аргументируется, что минимизация правового нигилизма и устойчивость демократического транзита напрямую зависят от конвергенции формального равенства и реальной социальной справедливости через механизмы компенсаторного права.
транзитивное государство, правовое равенство, социальная справедливость, демократический транзит, институциональный дизайн, правовое государство, критерии верификации, правовой нигилизм, компенсаторное право, легитимность институтов.
QADIMGI XORAZM DAVLATCHILIGI TARIXIDA TUPROQQAL’A YODGORLIGINING O‘RNI
Tuproqqalʼa yodgorligi qadimgi Xorazm vohasining eng muhim arxeologik markazlaridan biri hisoblanadi. U milodiy III–IV asrlarda Xorazm shohlarining siyosiy va madaniy markazi sifatida xizmat qilgan. Qalʼaning murakkab meʼmoriy tuzilishi, devorlarining balandligi, ichki saroy va xoʻjalik binolari qadimgi Xorazm davlatining yuqori darajadagi shaharsozlik anʼanalari va mudofaa tizimidan dalolat beradi. Tuproqqalʼadan topilgan devoriy suratlar, haykaltaroshlik namunalaridan tortib, sopol buyumlar va yozuvlargacha boʻlgan topilmalar oʼsha davr jamiyatining diniy qarashlari, sanʼat darajasi hamda ijtimoiy-siyosiy hayotini chuqur yoritib beradi. Yodgorlik Oʻrta Osiyo xalqlarining davlat boshqaruvi, diniy eʼtiqodlari va madaniy merosini oʻrganishda bebaho manba hisoblanadi.
“Yer shahri”, Sergey Pavlovich Tolstov, Kiyiklar zali, Qirollar zali, G’alaba zali, 200 ga yaqin xo’jalik va turar-joy, Kushonlar, Sosoniylar
BOSHLANG’ICH SINF O‘QUVCHILARIDA DIQQAT YETISHMASLIGI VA BUZILISHINING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida uchraydigan diqqat yetishmasligi va diqqat buzilishlarining pedagogik-psixologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Diqqatning o‘quv faoliyatidagi ahamiyati, uning rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar hamda diqqat buzilishlarini bartaraf etishning samarali usullari yoritilgan. Shuningdek, o‘qituvchi va ota-onalarning mazkur muammoni hal etishdagi roli ko‘rib chiqilgan.
diqqat, diqqat yetishmasligi, boshlang‘ich ta’lim, psixologik rivojlanish, o‘quv faoliyati, pedagogik yondashuv.
PARABOLIK TURDAGI DIFFERENSIAL TENGLAMALAR UCHUN SOCHILISH MASALASI
Ushbu maqolada parabolik turdagi differensial tenglamalar uchun sochilish masalasi ko'rib chiqiladi. Masalaning qo'yilishi, yechimning mavjudligi va yagonaligi o'rganiladi. Ko'rib chiqilayotgan masalada noma'lum koeffitsiyentni tiklash integral shart yordamida amalga oshiriladi va Volterra integral tenglamasiga olib kelinadi. Yadrosiganiyatining tahlili asosida tenglamaning yagona yechimi mavjudligi isbotlanadi.
parabolik tenglama, sochilish masalasi, Volterra integral tenglamasi, yagona yechim, integral shart.
12–13 YOSHDAGI FUTBOL DARVOZABONLARINI TEXNIK-TAKTIK TAYYORLASHDA MAXSUS MASHQLARDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada 12–13 yoshdagi futbol darvozabonlarini texnik-taktik jihatdan tayyorlashda maxsus mashqlardan foydalanishning samaradorligi o‘rganilgan. Tadqiqot davomida yosh darvozabonlarning texnik mahorati, taktik fikrlashi hamda maxsus mashqlar ta’sirida sport natijalaridagi o‘zgarishlar tahlil qilindi. Olingan natijalar maxsus mashqlarni muntazam qo‘llash darvozabonlarning o‘yin faoliyati samaradorligini oshirishini ko‘rsatdi.
futbol, darvozabon, texnik tayyorgarlik, taktik tayyorgarlik, maxsus mashqlar, yosh futbolchilar, sport mahorati.
В современном мире, где вызовы изменения климата и истощения природных ресурсов становятся все более острой проблемой, концепция «Зеленой экономики» становится все более актуальной. Национальные модели зеленой экономики - это стратегические планы и политика, направленные на создание экономической системы, которая способствует экологической устойчивости, социальному равенству и экономическому процветанию.
Узбекистан, с его богатыми природными ресурсами и стремлением к модернизации экономики, стоит перед важным выбором в направлении устойчивого развития.
MALAY JAMIYATIDA OILA INSTITUTINING KUNDALIK TURMUSHDA IJTIMOIY-MADANIY AHAMIYATI
Malay jamiyatida oila instituti kundalik hayotning muhim ijtimoiy-madaniy tayanchi hisoblanadi. Oila qadriyatlarining saqlanib qolishi avloddan avlodga o'tib kelayotgan urf-odatlar, an'analar va axloqiy me'yorlar bilan chambarchas bog'liqdir. Mazkur maqolada malay xalqining kundalik turmushida namoyon bo'ladigan an'anaviy qadriyatlar, ierarxik murojaat shakllari hamda jamoaviylik tamoyillarining o'rni tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu omillarning oila mustahkamligini ta'minlash va ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishdagi ahamiyati yoritiladi.
malay jamiyati, oila instituti, oila qadriyatlari, urf-odatlar, jamoaviyik, ijtimoiy-madaniy ahamiyat, kundalik turmush, an’analar, avlodlar davomiyligi, ierarxik murojaat shakllari
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING BILISH FAOLLIGINI RIVOJLANTIRISHDA O‘YIN TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining bilish faolligini rivojlantirishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanishning pedagogik va metodik asoslari tahlil qilingan. Ta’lim jarayonida o‘yin elementlaridan samarali foydalanish o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshirish, ularning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish hamda dars samaradorligini yuksaltirishning muhim omillaridan biri sifatida yoritilgan. Shuningdek, didaktik o‘yinlarning o‘quvchilarning intellektual rivojlanishi, muloqot madaniyati, ijodiy tafakkuri va o‘quv motivatsiyasini shakllantirishdagi o‘rni ilmiy-pedagogik nuqtayi nazardan asoslab berilgan. O‘yin texnologiyalarining dars jarayonida qo‘llanilishi natijasida o‘quvchilarning faolligi ortishi, bilimlarni puxta o‘zlashtirishi va ta’lim jarayonida faol ishtirok etishi haqidagi fikrlar amaliy kuzatishlar asosida bayon etilgan.
bilish faolligi, o‘yin texnologiyasi, didaktik o‘yin, boshlang‘ich ta’lim, ijodiy faoliyat, motivatsiya, interfaol ta’lim, pedagogik mahorat, ta’lim samaradorligi.
TOGʿAY MUROD ASARLARIDA OBRAZLI IFODALAR VA ULARNING LINGVOPOETIK XUSUSIYATLARI: QIYOSIY-TIPOLOGIK TAHLIL
Mazkur maqolada Togʿay Murodning “Otamdan qolgan dalalar” (1994) va “Bu dunyoda oʿlib boʿlmaydi” romanlarida qoʿllangan obrazli ifodalar — metafora, ramz, epitet, takror, oʿxshatish va xalqona iboralar — lingvopoetik va qiyosiy-tipologik jihatdan tahlil qilinadi. Togʿay Murod nasridagi obrazli tizimning ikki yoʿnalishi ochib beriladi: birinchi romanda obrazlilik yerga, mehnatga va xalqning jismoniy azobiga yaqin boʿlsa, ikkinchi romanda u mavhum falsafiy mushohadalar va siyosiy-ramziy ifodalarga koʿchadi. Tahlil natijalari koʿrsatadiki, yozuvchi obrazli ifodalarni faqat badiiy bezak sifatida emas, balki milliy xotira, tarixiy munosabat va insoniy mavjudlikni ifodalovchi lingvopoetik tizimning asosi sifatida qoʿllagan
lingvopoetika, obrazlilik, metafora, ramz, epitet, takror, badiiy tasvir, xalqona ifodalar, Togʿay Murod, qiyosiy-tipologik tahlil.
TA’LIM MUASSASALARIDA JISMONIY TARBIYA JARAYONINING PEDAGOGIK-TEXNOLOGIK EVOLYUTSIYASI: MUAMMOLAR VA PROGNOZ MODELLARI
Mazkur ilmiy maqolada ta’lim muassasalarida jismoniy tarbiya jarayonining pedagogik va texnologik evolyutsiyasi zamonaviy ilmiy yondashuvlar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot davomida jismoniy tarbiya tizimining tarixiy rivojlanish bosqichlari, an’anaviy pedagogik metodlardan innovatsion hamda raqamli texnologiyalar asosidagi ta’lim tizimiga o‘tish jarayonlari keng yoritilgan. Ayniqsa, sun’iy intellekt, virtual reallik, biometrik monitoring, raqamli platformalar va adaptiv o‘qitish texnologiyalarining jismoniy tarbiya jarayonidagi o‘rni va ahamiyati chuqur o‘rganilgan.
jismoniy tarbiya, pedagogik texnologiyalar, raqamli ta’lim, sun’iy intellekt, virtual reallik, adaptiv o‘qitish, innovatsion pedagogika, sport pedagogikasi.
PEDAGOGIKADA VAQTNI MUVAFFAQIYATLI BOSHQARISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada pedagogikada vaqtni muvaffaqiyatli boshqarish yo‘llari nazariy jihatdan o‘rganildi. Vaqtni boshqarish tushunchasi, uning pedagogik jarayondagi ahamiyati hamda ta’lim sohasida qo‘llaniladigan asosiy usul va tamoyillar tahlil qilindi. O‘qituvchi va talabalarning vaqtdan unumli foydalanishini ta’minlashga yo‘naltirilgan nazariy yondashuvlar, modellar va pedagogik tamoyillar ko‘rib chiqildi. Vaqtni boshqarishning ta’lim sifatiga bevosita ta’sir etishi hamda o‘quvchi shaxsini har tomonlama rivojlantirishdagi o‘rni asoslab berildi. Maqola pedagogika nazariyasi, ta’lim psixologiyasi va boshqaruv ilmiga oid yetakchi olimlarning ilmiy qarashlariga tayanib yaratildi.
vaqtni boshqarish, pedagogika, ta’lim jarayoni, o‘qituvchi samaradorligi, rejalash, ustuvorliklar, o‘z-o‘zini tartibga solish, vaqt resursi, ta’lim sifati, shaxsiy samaradorlik.
JADID PEDAGOGIKASIDA VATANPARVARLIK TARBIYASINING NAZARIY ASOSLARI VA ZAMONAVIY TALQINI
Ushbu ilmiy maqola jadid pedagogikasida vatanparvarlik tarbiyasining nazariy asoslarini tahlil qilish va uning zamonaviy ta‘lim tizimidagi talqinini o‗rganishga bag‗ishlangan. Tadqiqot doirasida jadid mutafakkirlarining pedagogik qarashlari, milliy qadriyatlar, tarixiy xotira va ijtimoiy faollik bilan bog‗liq vatanparvarlik g‗oyalari sistematik tahlil qilindi. Maqolada zamonaviy pedagogik yondashuvlar — aksiologik, kompetensiyaviy va shaxsga yo‗naltirilgan paradigmalardan foydalangan holda, jadid pedagogikasining nazariy merosi bugungi ta‘lim jarayonida qanday qo‗llanilishi ko‗rsatildi. Tadqiqot natijalari shuni isbotladiki, vatanparvarlik tarbiyasi yoshlarni ijtimoiy faol, fuqarolik ongiga ega va milliy identifikatsiyaga sodiq shaxs sifatida shakllantirishda muhim pedagogik vosita hisoblanadi. Shu bilan birga, maqolada jadid pedagogikasining zamonaviy pedagogik amaliyotga integratsiyalashuvi istiqbolli ilmiy yo‗nalish sifatida ta‘kidlandi.
: jadid pedagogikasi, vatanparvarlik tarbiyasi, milliy qadriyatlar, aksiologik yondashuv, kompetensiyaviy yondashuv, shaxsga yo‗naltirilgan ta‘lim, milliy identifikatsiya.
ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARIDA AN’ANAVIY VA ZAMONAVIY METODLARNING UYG‘UNLIGI
Mazkur maqolada ona tili va o‘qish savodxonligi darslarida an’anaviy va zamonaviy metodlarning uyg‘unligi masalasi yoritiladi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida nutqiy kompetensiya, matnni tushunish, mustaqil fikrlash va ijodiy yondashuvni shakllantirishda ikki yo‘nalishdagi metodlarning o‘zaro to‘ldiruvchanligi tahlil qilinadi. Shuningdek, dars samaradorligini oshirishda interfaol usullar, ko‘rgazmalilik, didaktik o‘yinlar va savol-javob asosidagi an’anaviy usullarning birgalikda qo‘llanishi ilmiy-metodik jihatdan asoslanadi.
Ona tili, o‘qish savodxonligi, an’anaviy metodlar, zamonaviy metodlar, interfaol ta’lim, matnni tushunish, boshlang‘ich ta’lim, didaktik o‘yinlar
STOL TENNIS SPORT O'QUV MASHG'ULOTLARIDA TEXNIK HARAKATLARINI BAHOLASHNING ILMIY-NAZARIY MUAMMOLARI
Stol tennisi, o'zining yuqori tezligi, murakkab texnik elementlari va dinamik taktikasi bilan ajralib turadigan sport turi hisoblanadi. Sportchilarning musobaqalardagi muvaffaqiyati ularning texnik va taktik tayyorgarlik darajasiga bevosita bog'liq. Biroq, xalqaro musobaqalarda milliy terma jamoalarning nisbatan past natijalari, ko'pincha, o'quv-mashg'ulot jarayonidagi tizimli xatolar va texnik harakatlarni baholashdagi ilmiy asoslangan yondashuvlarning yetishmasligini ko'rsatadi [1]. Ushbu holat, stol tennisi sport o'quv mashg'ulotlarida texnik harakatlarni baholashning ilmiy-nazariy muammolarini chuqur o'rganish zaruratini keltirib chiqaradi.
Texnik harakatlarni samarali baholash, sportchilarning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash, mashg'ulot dasturlarini optimallashtirish va ularning individual rivojlanishini ta'minlash uchun muhim ahamiyatga ega. An'anaviy baholash usullari ko'pincha subyektiv xarakterga ega bo'lib, murabbiylarning shaxsiy tajribasi va kuzatuvlariga asoslanadi. Bu esa baholashning ob'ektivligi va ishonchliligini pasaytirishi mumkin [12, 13]. Zamonaviy sport fanida texnik harakatlarni baholashda ob'ektiv mezonlar va ko'rsatkichlarni ishlab chiqishga katta e'tibor qaratilmoqda.
Мазкур мақолада мустақиллик даври достонларининг герменевтик асослари, ўзига хосликлари ва давр ижодкорларининг сўз кўллаш маҳорати, семантик маъно имкониятлари ҳакида фикр юритилади.
Мустакиллик даври, достонлар тили, лингвопоэтика, ўзига хослик, дунёқараш, қочириқ воситаси, халқ, ижод, лексема, маъно, герменевтика.
САХАРНЫЙ ДИАБЕТ, ОСЛОЖНЁННЫЙ ДИАБЕТИЧЕСКОЙ НЕФРОПАТИЕЙ, КАК КЛИНИКО-ДИАГНОСТИЧЕСКАЯ МАСКА РАННЕГО ПОЧЕЧНОГО ТУБЕРКУЛЁЗА
Почечный туберкулёз у пациентов с сахарным диабетом и диабетической нефропатией представляет диагностическую проблему, поскольку лейкоцитурия, микрогематурия, протеинурия, снижение СКФ и рецидивирующие инфекции мочевых путей могут трактоваться как проявления диабетической болезни почек или бактериального пиелонефрита. Цель статьи — обосновать клинико-диагностическую модель раннего выявления почечного туберкулёза у пациентов с СД и нефропатией на основе региональной выборки УГТБ + СД и литературных данных. В электронном ТБ-регистре за 2022–2026 гг. выявлено 54 случая урогенитального ТБ + СД; средний возраст составил 58,7 года, 88,9% пациентов были старше 50 лет, бактериологическое подтверждение имели 27,8%, лекарственно-устойчивые формы — 3,7%. В регистре отсутствовали отдельные поля СКФ, альбуминурии и стадии диабетической нефропатии, поэтому анализ рассматривает УГТБ + СД как эпидемиологическую группу риска, а не как доказательство нефропатии у каждого пациента. На основании литературы предложены триггеры раннего поиска почечного ТБ: персистирующая стерильная пиурия, микрогематурия, необъяснимое ухудшение функции почек, отрицательные стандартные посевы мочи, отсутствие ответа на антибиотики и подозрительные изменения по УЗИ/КТ.
сахарный диабет, диабетическая нефропатия, почечный туберкулёз, нефротуберкулёз, стерильная пиурия, хроническая болезнь почек, Xpert MTB/RIF, лекарственная устойчивость.
XIX ASR OXIRI VA XX ASR BOSHLARIDA TURKISTON O‘LKASIDA SHAKLLANGAN SUD TIZIMI
Ushbu maqolada XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Turkiston o‘lkasida shakllangan sud tizimi, uning tuzilishi va faoliyat yuritish mexanizmlari tahlil qilinadi.
Turkiston, sud tizimi, general gubernatorlik, fuqarolik, harbiy-sud.
ИНКЛЮЗИВНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ КАК ЦЕЛЕНАПРАВЛЕННЫЙ ПРОЦЕСС ФОРМИРОВАНИЯ, РАЗВИТИЯ И СОЦИАЛИЗАЦИИ ЛИЧНОСТИ
Приводятся определения понятий «инклюзивное образование», «адаптация» и «адаптивные компьютерные технологии». Авторы предлагают для исследования внедрения инклюзивного образования наиболее общий подход к образованию, связанный отношением между образованием и обществом. Такой подход более всего характеризуется третьим понятием – культура, что обозначает качественную определённость общества, отличающую его от других. Общество обеспечивает своё существование передачей культуры от поколения к поколению, и этот глобальный процесс передачи культуры и есть то существенное, что обозначается термином «культура». Культура в самом широком смысле понимается как «совокупность материальных и духовных ценностей, созданных и создаваемых человечеством», а в узком смысле служит для обозначения гуманного начала в творениях и делах людей.
дети с особыми образовательными потребностями, адаптация, инклюзивное образование, адаптивные компьютерные технологии, культура, общество, концепция, смена парадигмы образования, ценность образования, функции образования, права человека на образование.
OQSIL BIOSINTEZI INGIBITORLARI: DORI VOSITALARI VA BAKTERIAL TOKSINLAR
Ushbu maqolada oqsil biosintezi ingibitorlarining ta’sir mexanizmlari, dori vositalari sifatidagi roli va bakterial toksinlar bilan aloqadorligi yoritilgan. Ribosoma oqsil sintezining markaziy organoidi bo‘lib, ko‘plab antibiotiklar va toksinlar uchun nishon sanaladi. Zamonaviy ilmiy adabiyotlar tahlili 50S va 30S ribosomal subbirliklarga ta’sir etuvchi makrolidlar, tetratsiklinlar, aminoglikozidlar, shuningdek, prolinga boy antimikrob peptidlar (PrAMP) kabi noyob tabiiy birikmalar mavjudligini ko‘rsatadi. Maqolada O‘zbekiston olimlari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar, xalqaro ilmiy nashrlar va ishonchli veb-manbalar asosida ushbu ingibitorlarning molekulyar mexanizmlari va klinik ahamiyati muhokama qilinadi.
oqsil biosintezi, ribosoma, antibiotiklar, bakterial toksinlar, PrAMP, 50S subbirlik, 30S subbirlik, antimikrob qarshilik
SUG‘ORILADIGAN TUPROQLARDA SHO‘RLANISH VA DEGRADATSIYA JARAYONLARINING KIMYOVIY-EKOLOGIK TAHLILI
Mazkur maqolada sug‘oriladigan tuproqlarda sho‘rlanish va degradatsiya jarayonlarining kimyoviy-ekologik xususiyatlari O‘zbekiston Respublikasi tuproqlari misolida tahlil qilingan. Tadqiqotda tuproq sho‘rlanishining asosiy sabablari, ion tarkibining o‘zgarishi, tuzlarning migratsiyasi hamda ularning tuproq unumdorligiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, degradatsiya jarayonlari natijasida tuproqning fizik-kimyoviy va biologik xususiyatlarida yuzaga keladigan o‘zgarishlar ilmiy asosda baholangan.
sho‘rlanish, degradatsiya, sug‘oriladigan tuproqlar, ion almashinuvi, natriy, tuproq unumdorligi
AMYOBALI DIZENTERIYA VA ULARNING KELTIRIB CHIQARGAN KASALLIKLARI, LABORATOR TASHHISI
Amyobali dizenteriya — bu protozoy etiologiyaga ega bo‘lgan invaziv ichak kasalligi hisoblanib, uning asosiy qo‘zg‘atuvchisi Entamoeba histolytica hisoblanadi va mazkur parazit inson organizmida murakkab biologik siklni o‘tab, ichak shilliq qavatining destruktiv zararlanishiga olib keladi. Ushbu maqolada kasallikning tarqalish xususiyatlari, patogenetik mexanizmlari, klinik belgilari, shuningdek, mikroskopik, immunologik va molekulyar-biologik laborator tashhis usullari keng va izchil ravishda bayon etiladi, hamda zamonaviy diagnostika yondashuvlarining afzalliklari ilmiy dalillar asosida asoslab beriladi.
Amyobali dizenteriya, Entamoeba histolytica, protozoar infeksiya, invaziv amyobiaz, laborator diagnostika, PCR, ELISA, ichak yaralari, jigar abssessi.
IKKINCHI JAHON URUSHI QAHRAMONLARINING BUGUNGI AVLOD TARBIYASIDAGI O‘RNI
Ushbu maqolada Ikkinchi jahon urushi qahramonlarining bugungi avlod tarbiyasidagi o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Qahramonlik tushunchasining pedagogik va psixologik mohiyati, tarixiy xotira hamda milliy tarbiya o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik yoritilgan. Shuningdek, urush yillarida jasorat ko‘rsatgan O‘zbekistonlik qahramonlarning faoliyati yoshlar ongida vatanparvarlik, burch hissi, sabr-matonat va insonparvarlik fazilatlarini shakllantirishdagi ahamiyati ochib berilgan. Maqolada zamonaviy ta’lim tizimi, oila va tarixiy xotiraning tarbiyaviy imkoniyatlari tahlil qilinib, globallashuv sharoitida milliy o‘zlikni saqlashda qahramonlik merosining dolzarbligi asoslab berilgan.
Ikkinchi jahon urushi, qahramonlik, tarixiy xotira, vatanparvarlik, milliy tarbiya, yoshlar tarbiyasi, jasorat, fidoyilik, ma’naviy meros, milliy o‘zlik, tarbiyaviy ta’sir.
IJTIMOIY INTELLEKT TUSHUNCHASINING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada ijtimoiy intellekt tushunchasining nazariy asoslari, uning kelib chiqishi, rivojlanish bosqichlari va zamonaviy psixologiya hamda pedagogikadagi o'rni ko'rib chiqiladi. Ijtimoiy intellektning asosiy tarkibiy qismlari, turli olimlarning qarashlarini o'zaro taqqoslash va ushbu tushunchaning ilmiy tadqiqotlardagi ahamiyati tahlil qilinadi. Maqolada E.Torndayk, G.Olport, D.Gilford, X.Gardner va boshqa olimlarning konsepsiyalari hamda zamonaviy tadqiqotlar natijalaridan foydalanilgan.
ijtimoiy intellekt, sotsial kompetentlik, empatiya, shaxslararo munosabatlar, kognitiv qobiliyat, hissiy intellekt.
EFFECTS OF A CHITOSAN–WHEY POWDER COMBINATION ON HEPATIC GLYCOGEN CONTENT AND LIPID METABOLISM INDICATORS IN BROILER CHICKENS
This article presents a biochemical assessment of the effects of a feed composition containing chitosan and whey powder on hepatic glycogen reserves and serum lipid metabolism in broiler chickens. The control group, chitosan group, whey powder group, and combined supplementation group were compared under the same management conditions. The combined additive increased liver glycogen concentration, reduced total cholesterol, triglycerides, and low-density lipoproteins, and increased the proportion of high-density lipoproteins. In parallel, the decline in malondialdehyde indicated attenuation of oxidative stress. These findings suggest that the chitosan–whey combination acts as a promising bioactive composition capable of normalizing carbohydrate and lipid metabolism, improving hepatic energy reserves, and optimizing the overall metabolic status of broilers.
chitosan, whey powder, broiler chicken, liver glycogen, lipid metabolism, cholesterol, triglycerides, LDL, HDL, malondialdehyde, AMPK, PI3K/Akt