O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI
“O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar jurnali” mualliflarga o'zlarining asl tadqiqot maqolalarini barcha sohalarda nashr etish imkoniyatini beradi. Mazkur jurnal- bu bir oyda bir marta ko'rib chiqiladigan ochiq kirish jurnalidir. ISSN (Online): 2181-3302 SJIF Impact Factor (2024): 6.618
JADIDCHILIK HARAKATIDA MILLIY ONG VA VATANPARVARLIK G‘OYALARINING PEDAGOGIK AHAMIYATI
Ushbu maqola Jadidchilik harakatining milliy ong va vatanparvarlik g‘oyalarini shakllantirishdagi pedagogik ahamiyatini ilmiy asosda tahlil qiladi. Tadqiqot doirasida tarixiy manbalar, Jadid pedagogik risolalari va zamonaviy pedagogika tadqiqotlari o‘rganilgan. Maqola milliy ong va vatanparvarlikni shakllantirish bo‘yicha Jadid metodikasi, yoshlarni faol o‘quvchi yondashuvi orqali tarbiyalash, integrativ va interaktiv pedagogik yondashuvlarni tatbiq etishning ahamiyatini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalari Jadidchilik pedagogik merosini zamonaviy o‘qituvchilik amaliyotiga tatbiq etishning ilmiy va amaliy jihatlarini ochib beradi. Shu bilan birga, maqola milliy va ma’naviy qadriyatlarni yoshlar ongida mustahkamlash, ularni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashga yo‘naltirilgan pedagogik strategiyalarni aniqlashga xizmat qiladi.
Jadidchilik pedagogikasi, milliy ong, vatanparvarlik, pedagogik meros, faol o‘quvchi yondashuvi, integrativ metodologiya, ma’naviy tarbiya
BOLAJAK O‘QITUVCHILARNING BADIIY-ESTETIK MADANIYATINI RIVOJLANTIRISH
Ushbu maqolada bolajak o‘qituvchilarning badiiy-estetik madaniyatini rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqildi. Badiiy-estetik madaniyat tushunchasining mohiyati, tarkibiy qismlari va uni shakllantirish yo‘llari tahlil qilindi. Oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak pedagoglarni estetik tarbiyalash, ularda go‘zallikni his etish, baholash va ijodiy ifodalash qobiliyatlarini kamol toptirish zarurligi asoslab berildi. Badiiy-estetik madaniyatning pedagogik faoliyatdagi o‘rni va ahamiyati yoritildi. Talabalar shaxsida milliy va umuminsoniy estetik qadriyatlarga asoslangan estetik ongi, didi va munosabatini tarbiyalash istiqbollari belgilab berildi.
badiiy-estetik madaniyat, bolajak o‘qituvchi, estetik tarbiya, estetik did, go‘zallik, ijodiy qobiliyat, pedagogik madaniyat, shaxs kamoloti.
TOPOLOGIK INVARIANTLAR VA ULARNING ZAMONAVIY FANLARDAGI TATBIQLARI
Ushbu maqolada topologiya fanining fundamental tushunchalari bo‘lgan topologik invariantlar va ularning matematik mohiyati tadqiq etilgan. Gomeomorfizm xossasi ostida o‘zgarmas qoluvchi Eyler xarakteristikasi, Betti sonlari va fundamental guruh kabi invariantlarning nazariy asoslari tahlil qilingan. Shuningdek, ushbu invariantlarning zamonaviy Topologik ma’lumotlar tahlili (TDA), molekulyar biologiya, kvant fizikasi hamda o‘yinlar nazariyasidagi amaliy tadbiqlari yoritib berilgan. Maqolada topologik metodlarning murakkab tizimlarni tahlil qilishdagi samaradorligi va istiqbolli yo‘nalishlari ilmiy jihatdan asoslangan.
topologik invariant, gomeomorfizm, Eyler xarakteristikasi, Betti sonlari, persistental gomologiya, TDA, Nash muvozanati, DNK topologiyasi.
ТҮСІНДІРМЕ СӨЗДІКТІ МЕКТЕП ЖӘНЕ ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДА ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
Бұл мақалада түсіндірме сөздіктің білім беру үдерісіндегі орны мен оны мектеп және жоғары оқу орнында қолданудың ғылыми-әдістемелік негіздері қарастырылады.Түсіндірме сөздіктің құрылымдық ерекшеліктері,лексикографиялық принциптері талданып, оқушылар мен сту-денттердің тілдік,коммуникативтік және академиялық құзіреттілігін дамыту-ға бағытталған тиімді әдіс-тәсілдер ұсынылады.Зерттеу барысында бақылау,салыстырмалы талдау,педагогикалық эксперименnт әдістері қолданылады.Нә-тижесінде сөздікпен түрлі жұмыс жүргізу оқушылар мен студенттерге сөздік қорын дамытып,ғылыми түрде шығармашылық қабілетін дамытатыны сөзсіз.
түсіндірме сөздігі,лексикография,тілді байыту,ғылыми сауаттылық,метод,семантика
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA KORXONALARNING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida korxonalarning raqobatbardoshligini oshirish masalalari tahlil qilinadi. Raqamlashtirish jarayonining ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, marketing va boshqaruv tizimlariga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish, elektron tijoratni rivojlantirish, innovatsion boshqaruv usullarini joriy etish hamda raqamli transformatsiyaning korxona samaradorligiga ta’siri yoritilgan. Tadqiqot davomida korxonalarning raqobat ustunligini shakllantirishda sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data), bulutli texnologiyalar va avtomatlashtirish tizimlarining ahamiyati ochib berilgan. Maqola yakunida korxonalarning raqamli iqtisodiyot sharoitida barqaror rivojlanishini ta’minlash bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Raqamli iqtisodiyot, raqobatbardoshlik, korxona faoliyati, innovatsiya, elektron tijorat, sun’iy intellekt, Big Data, avtomatlashtirish, raqamli transformatsiya, axborot texnologiyalari.
MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTLARIDA O'YIN TEXNOLOGIYALARI ORQALI TA'LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Ushbu maqola maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘yin texnologiyalarini tizimli joriy etish orqali ta’lim samaradorligini oshirishning nazariy va amaliy asoslarini tahlil qiladi. Tadqiqotning maqsadi o‘yin faoliyatining didaktik imkoniyatlarini o‘lchab bo‘ladigan ko‘rsatkichlar bilan bog‘lash, o‘qitish natijalariga ta’sir qiluvchi mexanizmlarni aniqlash va amaliy model taklif etishdan iborat. Metodologiya sifatida aralash yondashuv tanlanib, pedagogik kuzatuv, yarim tuzilgan intervyu, rivojlanish kartalari bo‘yicha diagnostika va pretest posttest dizaynida taqqosiy tahlil qo‘llanildi. Ilmiy yangilik o‘yin texnologiyalarini kognitiv, ijtimoiy-emotsional va nutq rivoji indikatorlari bilan integratsiyalovchi ko‘p komponentli “o‘yin darsi” modeli hamda uning samaradorligini ifodalovchi ko‘rsatkichlar panelini ishlab chiqishda namoyon bo‘ladi. Natijalar o‘yin asosidagi ta’lim yondashuvi bolalarning motivatsiyasi, diqqat barqarorligi va hamkorlik ko‘nikmalarini sezilarli kuchaytirishini ko‘rsatdi.
Maktabgacha ta’lim; o‘yin texnologiyalari; didaktik o‘yin; ta’lim samaradorligi; motivatsiya; rivojlanish indikatorlari; pedagogik dizayn.
MAKTABGACHA TA’LIMDA BOLA HAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNING HUQUQIY ASOSLARI
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bola xavfsizligini ta’minlashning huquqiy asoslari normativ-huquqiy tizim, institutsional mas’uliyat va amaliy risk boshqaruvi kesishmasida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi bola hayoti va sog‘lig‘ini muhofaza qilishga qaratilgan majburiyatlar iyerarxiyasi, ijro mexanizmlari hamda huquqiy talablarning ta’limiy muhitga implementatsiya darajasini aniqlashdan iborat. Metodologiya sifatida huquqiy-dogmatik tahlil, komparativ yondashuv, kontent-tahlil va normativ hujjatlar o‘rtasidagi kolliziya hamda bo‘shliqlarni aniqlash usullari qo‘llanildi. Ilmiy yangilik maktabgacha ta’lim uchun xavfsizlikni “yagona huquqiy sikl” sifatida konseptuallashtirish, ya’ni profilaktika, monitoring, hodisaga javob va javobgarlik bloklarini yagona modelga birlashtirish hamda amaliy indikatorlar jadvalini taklif etishdan iborat. Natijalar bolalar xavfsizligiga oid huquqiy talablar ko‘p qatlamli bo‘lsa-da, ularning ijrosi ko‘pincha tashkiliy tartiblar va dalillash standartlariga bog‘liqligini ko‘rsatadi.
Maktabgacha ta’lim; bola xavfsizligi; huquqiy asos; normativ-huquqiy hujjatlar; javobgarlik; risk boshqaruvi; profilaktika
TA’LIM MUHITIDA KREATIV ATMOSFERANI YARATISH SHART-SHAROITLARI VA METODIK YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada ta’lim muhitida kreativ atmosferani yaratishning pedagogik ahamiyati, uni shakllantirishga ta’sir etuvchi shart-sharoitlar hamda metodik yondashuvlar tahlil qilinadi. Ta’lim jarayonida o‘quvchilarning ijodiy fikrlashi, mustaqil qaror qabul qilishi va innovatsion g‘oyalarni ilgari surishini rivojlantirishda qulay psixologik muhit, interfaol metodlar va zamonaviy pedagogik texnologiyalarning o‘rni yoritilgan. Shuningdek, kreativ atmosferani shakllantirishda pedagogning kasbiy mahorati, kommunikativ yondashuvi hamda motivatsion faoliyatining ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari kreativ ta’lim muhiti o‘quvchilarning faolligi, ijodkorligi va ta’lim samaradorligini oshirishga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
kreativ atmosfera, ta’lim muhiti, metodik yondashuvlar, kreativ fikrlash, interfaol metodlar, innovatsion texnologiyalar, pedagogik faoliyat, motivatsiya, ijodkorlik, ta’lim samaradorligi, psixologik muhit, mustaqil fikrlash.
SANOAT OQAVA SUVLARINI KIMYOVIY USULDA TOZALASH VA EKOLOGIK BARQARORLIK: TOʻQIMACHILIK SANOATI MISOLIDA.
Ushbu maqolada global to’qimachilik sanoatining atrof-muhitga, xususan, suv resurslari, tuproq unumdorligi va bioxilma-xillikka yetkazayotgan jiddiy zararlari tadqiq etilgan. "Tezkor moda" (Fast Fashion) tendensiyasi tufayli ortib borayotgan kimyoviy oqova suvlar va mikroplastiklar muammosi tahlil qilinib, ularning inson salomatligiga salbiy oqibatlari yoritilgan. Maqola yakunida muammoning zamonaviy ekologik yechimlari — yopiq siklli suv tizimlari, innovatsion bio-materiallar va aylanma iqtisodiyot (circular economy) tamoyillarini joriy etish masalalari muhokama qilingan. Sanoat oqava suvlarining oqizilishi suv ekotizimlari va aholi salomatligiga jiddiy xavf tugʻdirmoqda. Bundan tashqari, ekologik barqarorlik jihati suvni qayta ishlatish salohiyati va hosil boʻladigan kimyoviy loyqani minimallashtirish prizmasi orqali baholandi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, tozalangan oqava suv qishloq xoʻjaligida sugʻorish va sanoatda qayta aylanish standartlariga toʻliq javob beradi va bu aylanma iqtisodiyot (circular economy) prinsiplariga hissa qoʻshadi.
to’qimachilik sanoati, oqova suvlar, og’ir metallar, mikroplastik,
Ushbu maqolada bulutli hisoblashning ko'plab turlari mavjud, jumladan, dasturiy ta'minot xizmat sifatida (SaaS), platforma sifatida xizmat (PaaS) va infratuzilma xizmat sifatida (IaaS).
Bulutli hisoblash nima, SaaS, Paas, IaaS, bulutlarning mosligi, bulutning avfzalliklari.
POETIC USAGE OF ALLITERATION IN UZBEK A ND ENGLISH LANGUAGE
Phonostylistics has been studied in English and Uzbek. It discusses the impact of language on stylistic figures such as alliteration, assonance, anaphora, epiphora, based on the repetition of speech sounds. However, in the case of non-sister English and Uzbek, a comparative study has not been conducted. In this article, we discuss the peculiarities of alliteration and assonance phenomena from stylistic figures in Uzbek and English.
dialect, engagement, propensity, tangible, engagement,
БАНКЛАРДА КРЕДИТЛАШ ИМКОНИЯТИНИ ОШИРИШГА ҚАРАТИЛГАН ҚАРАШЛАР
Ушбу мақолада иқтисодий адабиётларда олимларнинг тижорат банкларининг кредит портфели ҳақидаги назарий қарашлари ва таснифлари, банк кредит портфелининг сифатини баҳолаш ва уларни кўрсаткичлар, шакллар ва турлари бўйича таснифлаш орқали кредит портфелининг сифатини бошқариш усуллари ва мезонларини таҳлил қилиш ҳамда унинг методологиясини такомиллаштириш масалалари муҳокама қилинади.
банклар, кредит, банк кредит портфели, банк кредит портфели сифатини бошқариш, баҳолаш, кредит риски.
ALLERGIK RINITNI BOLALARDA KLINIK ALLERGOLOGIK XUSUSIYATLARI
Mavsumiy allergik rinit bilan kasallikning boshlanishi o'simliklarning gullash davriga to'g'ri keladi. Agar inson tanasi kasallikni keltirib chiqaradigan allergenga, ya'ni bu o'simlikning gulchanglariga juda sezgir bo'lsa, bunday hollarda kasallikning klinik belgilari rivojlanadi. Mavsumiy allergik rinit xozirgi kunda butun dunyo bo‘ylab shu jumladan O‘zbekistonda xam keng tarqalgan mavsumiy, klinik xarakterga ega bo‘lgan allergik kasallik xisoblanadi.
allergenlar, allergik rinit, predispozitsiya qiluvchi omillar, bolalar.
TIMSS TALABLARIGA MOS DARSLARNI TASHKIL ETISH
Mazkur maqolada TIMSS xalqaro baholash dasturi talablariga mos ravishda darslarni tashkil etish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda zamonaviy ta’lim yondashuvlari asosida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash, muammoli vaziyatlarni hal etish hamda amaliy kompetensiyalarini rivojlantirishga qaratilgan metodlar tahlil qilinadi. Shuningdek, TIMSS topshiriqlari asosida darslarni loyihalash, interfaol usullarni qo‘llash va o‘quv jarayonini samarali tashkil etish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
TIMSS, kompetensiya, ta’lim sifati, metodika, interfaol ta’lim, muammoli o‘qitish, STEM, baholash, dars modeli.
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA XAVFSIZLIK MENEJMENTINI BOSHQARISHDA SALOMATLIK MUHOFAZASINING O`RNI VA KONSEPTUAL ASOSLARI
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida (MTT) xavfsiz muhitni yaratish va uni samarali boshqarish tizimi tahlil qilingan. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti (WHO) va Xalqaro Mehnat Tashkiloti (ILO) mezonlariga tayangan holda, MTT ekotizimidagi potentsial xavflar oltita asosiy guruhga (mexanik, jismoniy, kimyoviy, atrof-muhit, biologik, tashkiliy va psixologik) klassifikatsiya qilingan. Maqolada risklarni baholashning 5 bosqichli modeli va xavflarni nazorat qilish iyerarxiyasi yoritib berilgan. Shuningdek, xavfsizlik menejmentining muvaffaqiyati uchun MTT ma’muriyati va xodimlarining majburiyatlari hamda mas’uliyat taqsimoti asoslab berilgan. Xavfsiz ish muhitini shakllantirish xodimlarning ish unumdorligini oshirish va bolalar salomatligini himoya qilishning bosh omili ekanligi isbotlangan.
Maktabgacha ta’lim, ta’lim menejmenti, xavfsizlik va kasbiy salomatlik, xavflar klassifikatsiyasi, risklarni baholash, nazorat iyerarxiyasi, mas’uliyat taqsimoti.
SOTSIOMADANIY TIZIMDAGI TRANSFORMATSION JARAYONLAR
Transformatsiya jarayonlari, ijtimoiy va madaniy tizimlar o‘rtasida muhim o‘zgarishlarni keltirib chiqaradi. Ushbu jarayonlarning asosiy xususiyatlari, innovatsiyalar, texnologik rivojlanish va ijtimoiy tuzilmalar o‘zgartirishidadir. Ushbu maqolada bu jarayonlar va ularning jamiyatga ta’siri, ahamiyati, sotsiomadaniy o’zgarishlarning sabab va natijalari bilan birga, an’anaviy qadriyatlar va madaniy merosning yo‘qolishi kabi global o’lchamlari haqida so’z yuritiladi. Bugungi kunda qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalaridagi transformatsiyalar, iqtisodiy o‘sishga olib kelsada, ijtimoiy muammolarni ham yuzaga keltirmoqda. Shuning uchun, transformatsiya jarayonlarini chuqur tahlil qilish va ularning ijtimoiy-ma’daniy ta’sirini hisobga olish zarur.
transformatsiya, jamiyat, globallashuv, sotsiomadaniyat, mahalliy o’lcham, din, sotsial stratifikatsiya, ijtimoiy muammo, ijtimoiy norma.
TRANSLANGUAGING AS A PEDAGOGICAL APPROACH IN UZBEK EFL CLASSROOMS: OPPORTUNITIES, CHALLENGES, AND INSTITUTIONAL FACTORS
This study examines translanguaging as a pedagogical approach in Uzbek EFL classrooms. While traditionally viewed as a problem, the use of multiple languages in instruction can serve as a powerful tool for enhancing comprehension and participation. Drawing on classroom observations and teacher reflections, this study highlights that translanguaging is already present but inconsistently applied. Additionally, institutional factors such as teacher reassignment across classes are explored as influencing teaching quality. The findings suggest that translanguaging, when used strategically, contributes to more effective and inclusive language learning environments.
YOSHLARDA MUSTAQIL FIKRLASHNI SHAKLLANTIRISH MUAMMOSINI ASPEKTUAL OʻRGANISH
Ushbu maqolada yoshlarda mustaqil fikrlashni shakllantirish muammosi zamonaviy psixologik aspektlar (kognitiv, motivatsion, konativ va refleksiv) kesimida tadqiq etilgan. Maqolada sunʼiy intellekt (SI) axborot makonining yoshlar mustaqil fikrlashiga taʼsiri hamda subyektiv nazorat darajasi (lokus kontrol) bilan mustaqil fikrlash oʻrtasidagi korrelyatsion aloqalar tahlil qilingan. Empirik tadqiqot doirasida E.Gʻoziyev, J.Rotter va B.Qodirov metodikalari yordamida yoshlarning mustaqil fikrlash darajasi oʻrganilib, muammoning bugungi kundagi psixologik manzarasi ochib berilgan.
mustaqil fikrlash, kognitiv aspekt, lokus kontrol, subyektiv nazorat, sunʼiy intellekt, E.Gʻoziyev, B.Qodirov, konativ komponent, refleksiya.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA VAZIRLAR MAHKAMASINING KONSTITUTSIYAVIY MAQOMI VA VAKOLATLARI
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining konstitutsiyaviy-huquqiy maqomi, davlat hokimiyati tizimidagi o‘rni va asosiy vakolatlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqotda tarixiy-huquqiy, qiyosiy-huquqiy, formal-yuridik va doktorinal metodlardan foydalanilgan. Maqolada Vazirlar Mahkamasining shakllanish tartibi, uning Prezident, Oliy Majlis va sud hokimiyati bilan o‘zaro munosabatlari, shuningdek, 2023 yilgi konstitutsiyaviy islohotlardan keyingi transformatsion jarayonlar ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Xorijiy davlatlar tajribasi bilan qiyosiy tahlil asosida O‘zbekistonda ijro hokimiyatini modernizatsiya qilish istiqbollari yuzasidan ilmiy xulosalar va takliflar ishlab chiqilgan.
Vazirlar Mahkamasi, Konstitutsiya, ijro hokimiyati, konstitutsiyaviy maqom, davlat boshqaruvi, parlament nazorati, hokimiyatlar bo‘linishi prinsipi, davlat hokimiyati, normativ-huquqiy hujjatlar.
INGLIZ VA O‘ZBEK XALQ TAFAKKURIDA TABIAT OBRAZLARINING FRAZEOLOGIK AKS ETISHI
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi tabiat fenomenlariga oid frazeologik birliklarning lingvomadaniy hamda semantik xususiyatlari qiyosiy jihatdan tadqiq etiladi. Tabiat bilan bog‘liq frazeologik birliklar xalqning dunyoqarashi, milliy tafakkuri va madaniy qadriyatlarini aks ettiruvchi muhim til birliklari hisoblanadi. Tadqiqot davomida suv, yomg‘ir, shamol, quyosh, osmon kabi tabiat obrazlari asosida shakllangan frazeologik birliklar ingliz va o‘zbek tillari misolida tahlil qilindi. Maqolada qiyosiy, semantik, tavsifiy hamda lingvomadaniy metodlardan foydalanildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, tabiat fenomenlari insonning ruhiy holati, hayotiy tajribasi va ijtimoiy munosabatlarini ifodalovchi muhim metaforik vosita sifatida namoyon bo‘lishi aniqlandi. Ingliz va o‘zbek tillarida ayrim universal o‘xshashliklar mavjud bo‘lsa-da, milliy madaniyat va tarixiy taraqqiyot bilan bog‘liq farqli jihatlar ham kuzatildi. Shuningdek, maqolada tabiatga oid frazeologik birliklarning tarjima jarayonidagi muammolari ham yoritildi. Tadqiqot natijalari frazeologiya, qiyosiy tilshunoslik va tarjimashunoslik yo‘nalishlari uchun muhim ilmiy manba bo‘lib xizmat qiladi.
Frazeologiya, tabiat fenomeni, metafora, lingvomadaniyat, qiyosiy tilshunoslik, milliy tafakkur, semantik tahlil, frazeologik birlik, ingliz tili, o‘zbek tili.
MUSTAQIL FIKRLASH VA SUN’IY INTELLEKT: YOSHLAR RIVOJIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining jadal rivojlanishi davrida yoshlarning mustaqil fikrlash qobiliyatini shakllantirish muammolari va istiqbollari tadqiq etiladi. SI vositalarining ta’lim va kundalik hayotga integratsiyalashuvi yoshlarning intellektual salohiyatiga ko’rsatayotgan ijobiy hamda salbiy ta’sirlari adabiyotlar tahlili orqali ochib berilgan. Tadqiqot natijasida yoshlarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va SIdan kognitiv qaramlikni kamaytirish bo‘yicha ilmiy-pedagogik tavsiyalar ishlab chiqilgan.
sun’iy intellekt, mustaqil fikrlash, tanqidiy fikrlash, yoshlar rivojlanishi, kognitiv qaramlik, raqamli ta’lim.
MUKAMMAL DIZYUNKTIV VA MUKAMMAL KONYUKTIV NORMAL SHAKLLARNI BIR NECHA USULDA HISOBLASH
Ushbu maqolada mukammal dizyunktiv normal forma (MDNSH) va mukammal kon’yunktiv normal forma (MKNSH) tushunchalari batafsil ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, MDNSH va MKNSH ga oid misollarni yechish usullari ikki xil yo‘l bilan haqiqat jadvali yordamida va analitik yondashuv orqali o‘rganiladi. Bundan tashqari, maqolada dizyunktiv normal forma (DNSH) va kon’yunktiv normal forma (KNSH) tushunchalari ham tushuntirib beriladi.
Mukammal dizyunktiv normal forma (MDNSH), mukammal kon’yunktiv normal forma (MKNSH), dizyunktiv normal forma (DNSH), kon’yunktiv normal forma (KNSH).
LINGVOCULTURAL FEATURES OF ENGLISH AND UZBEK PROVERBS DEPICTING HEROIC QUALITIES
This article investigates the linguocultural features of English and Uzbek proverbs depicting heroic qualities. Proverbs are regarded as an important source of national culture, reflecting people’s worldview, moral values, traditions, and social ideals. The research comparatively analyzes the semantic and cultural peculiarities of heroic concepts such as bravery, courage, patriotism, honor, and determination in English and Uzbek paremias. The study reveals that English proverbs mainly emphasize individuality, self-confidence, and personal initiative, whereas Uzbek proverbs focus on patriotism, collective honor, and social responsibility. The article highlights both universal and culture-specific aspects of heroism represented in the two languages.
linguoculturology, proverb, paremia, heroic qualities, bravery, courage, culture, national mentality, English language, Uzbek language.
TEMURIYLAR VA SHAYBONIYLAR DAVLATLARIDA SOLIQ TIZIMI: QIYOSIY TAHLIL
Ushbu maqolada Temuriylar (1370–1507) va Shayboniylar (1500–1598) davlatlarining soliq tizimlari qiyosiy usulda o'ganilgan. Tadqiqotda xiroj, zakot, tamg' va boshqa soliq turlarining tuzilishi, undirilish mexanizmlari va ijtimoiy ta'siri tahlil qilinadi. Ikkala davlat o'tasidagi an'naviy davomiylik va innovatsion farqlar aniqlanib, Shayboniylar davrida soliq yukining sezilarli darajada kuchaytirilganligi isbotlanadi. Tadqiqot birlamchi manbalar va yetakchi sharqshunoslarning ilmiy ishlari asosida qurilgan.
xiroj, zakot, tamg', suyurg`, Temuriylar, Shayboniylar, soliq tizimi, Markaziy Osiyo.
BOSHLANG’ICH TAYYORGARLIK GURUHIDA UZUNLIKKA SAKROVCHILARNI YILLIK TAYYORGARLIK MASHG’ULOTLARINI AMALGA OSHIRISH
ushbu maqolada boshlang‘ich tayyorgarlik guruhida uzunlikka sakrash bo‘yicha sportchilar uchun yillik mashg‘ulotlar jarayonini ilmiy asoslash va amaliy loyihalash masalalari yoritiladi. Tadqiqotning maqsadi 12–14 yosh oralig‘idagi sakrovchilarda texnik mahorat, tezkor kuch, yugurib kelish ritmi va jarohatlanish xavfini kamaytiruvchi harakat sifatlarini yil davomidagi bosqichma bosqich yuklama taqsimoti orqali barqaror rivojlantirish modelini ishlab chiqishdan iborat. Metodologiya sifatida sport mashg‘ulotlari nazariyasidagi davriylashtirish yondashuvi, pedagogik kuzatuv, testlash hamda mashg‘ulot yuklamalarini me’yorlashning integrallashgan tahlili qo‘llanildi. Ilmiy yangilik yillik sikl doirasida texnika o‘rgatish va jismoniy tayyorgarlik nisbatlarini bosqichlarga mos ravishda qayta muvozanatlash, sakrashlarning umumiy hajmi va intensivligini yosh fiziologiyasiga mos me’yorlarda boshqarish hamda nazorat testlari asosida mikrotsiklni tezkor tuzatish algoritmini taklif etishdan iborat.
uzunlikka sakrash; boshlang‘ich tayyorgarlik; yillik sikl; davriylashtirish; tezkor kuch; texnika; yuklama me’yorlash
10–11-SINF O‘QUVCHILARINING JISMONIY SIFATLARINI SHAKLLANTIRISHDA ENGIL ATLETIKA MASHQLARINING O‘RNI
Mazkur tezisda 10–11-sinf o‘quvchilarida jismoniy sifatlarni shakllantirish jarayonida engil atletika mashqlarining o‘rni tahlil qilinadi. Ishning maqsadi sprint, o‘rta masofa yugurish, sakrash va uloqtirish mashqlarining kuch, tezkorlik, chidamlilik va chaqqonlikka ta’sir mexanizmlarini asoslashdir. Metodologiya sifatida pedagogik kuzatuv, nazorat sinovlari va solishtirma tahlil qo‘llanadi. Ilmiy yangilik engil atletika vositalarini maktab yoshiga mos yuklama me’yorlari bilan integratsiyalash modelini taklif etishdir.
engil atletika; jismoniy sifatlar; tezkorlik; chidamlilik; kuch; sakrash; uloqtirish; yuklama me’yorlari
JORIY AKTIVLAR KATEGORIYASINING IQTISODIY TAVSIFI VA MOHIYATI
Ushbu maqolada joriy aktivlarning iqtisodiy kategoriya sifatidagi iqtisodchi olimlar tomonidan berilgan ilmiy asoslangan ta’riflarining tahlili berilgan. Shuningdek, joriy aktivlarni qo‘llanilish sohalari ham keltirilgan. Joriy aktivlarni buxgalteriya sohasida qo‘llanishining muhim jihatlari ham ilmiy-tahliliy mulohazalar asosida yoritilib berilgan.
joriy aktivlar, iqtisodiy kategoriya, iqtisodchi olimlar, ilmiy asoslangan ta’riflar, tahlil, bug‘alteriya, ilmiy-tahliliy mulohazalar.
SOCIOLINGUISTIC FEATURES OF DIMINUTIVES IN ENGLISH AND UZBEK
This article investigates sociolinguistic features of diminutives in English and Uzbek languages. The study focuses on emotional, pragmatic, and gender-related functions of diminutives in literary discourse and everyday communication. Comparative analysis demonstrates that diminutives reflect cultural values, social hierarchy, politeness, and interpersonal intimacy in both languages.
diminutives, sociolinguistics, pragmatics, English discourse, Uzbek discourse, gender, literary language.
ESHQOBIL SHUKUR PROZASIDA BADIIY PSIXOLOGIZM VA TRAGIZM KONTEKSTI ("QORA KUN" HIKOYASI TALQINIDA)
Ushbu maqolada taniqli adib Eshqobil Shukurning "Qora kun" hikoyasi matnshunoslik va badiiy psixologizm mezonlari asosida chuqur tahlil qilingan. Asardagi "Qora kun" sarlavhasining majoziy va falsafiy tabiati ochib berilgan. Qahramonlar ruhiyatidagi nafs inqirozi va syujet chizig'ini belgilab bergan beshta yirik tragik holat ilmiy jihatdan asoslangan. Raqamli platformalarda mavjud bo'lmagan ushbu noyob matn ilk bor keng qamrovli ilmiy muomalaga kiritilmoqda.
Eshqobil Shukur, badiiy psixologizm, tragizm,
ҲУЖЖАТЛАРНИ ҚАЛБАКИЛАШТИРИШ (СОХТАЛАШТИРИШ) ЖИНОЯТЧИЛИГИ ВА УНГА ҚАРШИ КУРАШНИНГ КРИМИНОЛОГИК-КРИМИНАЛИСТИК ХУСУСИЯТЛАРИ
Мазкур мақолада ҳужжатларнинг давлат ва жамият ҳаётидаги аҳамияти, улар билан боғлиқ жиноятларнинг ижтимоий хавфлилиги ҳамда ҳужжатларни сохталаштириш билан боғлиқ ҳуқуқий ва криминалистик жиҳатлар таҳлил қилинган. Шунингдек, расмий ҳужжат тушунчасининг мазмуни, электрон ҳужжатларнинг ҳуқуқий мақоми ва хорижий давлатлар тажрибаси кўриб чиқилган. Муаллиф томонидан қонунчиликни такомиллаштириш бўйича таклифлар илгари сурилган.
ҳужжат, расмий ҳужжат, сохталаштириш, қалбакилаштириш, жиноий жавобгарлик, электрон ҳужжат, электрон рақамли имзо, криминалистика, далил, бошқарув муносабатлари.