O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI
“O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar jurnali” mualliflarga o'zlarining asl tadqiqot maqolalarini barcha sohalarda nashr etish imkoniyatini beradi. Mazkur jurnal- bu bir oyda bir marta ko'rib chiqiladigan ochiq kirish jurnalidir. ISSN (Online): 2181-3302 SJIF Impact Factor (2024): 6.618
“CISTANCHE (CISTANCHE DESERTICOLA) O‘SIMLIGINING BIOLOGIK, FARMAKOLOGIK VA TERAPEVTIK XUSUSIYATLARI: STRUKTURAVIY ADAPTATSIYALAR, BIOAKTIV KOMPONENTLAR VA DORIVOR QO‘LLANILISHI”
Ushbu maqolada Sistanxe (Cistanche) o‘simligining morfologik tuzilishi, biologik va ekologik xususiyatlari batafsil yoritilgan. O‘simlikning parazitlik xususiyati, qurg‘oqchil hududlarda yashashga moslashuvi va tabiiy ekotizimlarda tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, uning inson salomatligi uchun dorivorlik xususiyatlari, qadimiy xalq tabobatidagi qo‘llanilishi va zamonaviy farmakologiyadagi istiqbollari ko‘rib chiqiladi. Sistanxe o‘simligining adaptogenlik ta’siri, immunitetni mustahkamlashdagi ahamiyati, xalq xo‘jaligidaogi foydali tomonlari va biologik resurs sifatidagi o‘rni ham ilmiy asosda o‘rganilgan.
Sistanxe, parazit o‘simlik, dorivorlik xususiyatlari, biologik ahamiyat, ekologik muvozanat, xalq tabobati, farmakologiya, adaptogen, qurg‘oqchil hududlar florasi.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA ONKOLOGIK KASALLIKLARNI ANIQLASHNING YANGI USULLARI
Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining onkologik kasalliklarni erta aniqlash, tashxislash va klinik qaror qabul qilish jarayonidagi imkoniyatlari tahlil qilinadi. Zamonaviy mashinaviy o‘qitish, chuqur o‘rganish, neyron tarmoqlar va kompyuter ko‘rish algoritmlarining saraton hujayralarini tasniflash, biopsiya natijalarini tahlil qilish hamda skrining dasturlari aniqligini oshirishdagi roli ilmiy asosda yoritilgan. Tadqiqotda multimodal ma’lumotlar (KT, MRT, PET, genomik ma’lumotlar, laborator ko‘rsatkichlar) integratsiyasi, SI yordamida xavf darajasini prognozlash hamda klinik samaradorlikni yaxshilash bo‘yicha yangi yondashuvlar o‘rganilgan. Maqola SI asosida saratonni erta bosqichda aniqlashning innovatsion texnologiyalarini tibbiyot amaliyotiga tatbiq etish istiqbollarini ko‘rsatadi.
sun’iy intellekt, onkologiya, erta diagnostika, neyron tarmoqlar, mashinaviy o‘qitish, kompyuter ko‘rish, genomik tahlil, tibbiy skrining.
THE PLACE OF SMALL BUSINESS AND SCIENCE INTEGRATION IN THE INNOVATION ECONOMY
The article analyzes the importance of integrating small businesses with the science sector in the innovative economy. The study examines the mechanisms of cooperation with research institutes, universities and technoparks, the startup ecosystem and their effectiveness in the production of innovative products. It also examines the opportunities for small businesses in Uzbekistan to use scientific developments and the prospects for innovative development.
Small business, science and technology integration, innovative economy, startups, technoparks, scientific developments, innovative products, university-industry cooperation.
UYQU VA GOMEOSTATIK SIRKADIYAN RITMLAR VA MIYANING METABOLIK BALANSINING O‘ZARO BOG‘LIQLIGI
Ushbu maqolada uyqu, gomeostatik va sirkadiyan ritmlar bilan miyaning metabolik balansi o‘rtasidagi murakkab fiziologik o‘zaro bog‘liqlik tahlii qilinadi. So‘nggi o‘n yil davomida olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, uyqu buzilishlari miyaning energetik metabolizmi, glial hujayra faolligi va neyronlararo sintez jarayonlariga sezilarli ta'sir ko‘rsatadi. Maqolada uyquning gomeostatik jarayonlari bilan sirkadiyan tizimning miya metabolizmini qanday tartibga solishi, shuningdek, bu jarayonlarning buzilishi neyrodegenerativ kasalliklar, metabolik sindromlar va psixiatrik kasalliklar bilan bog‘liqligi o‘rganilgan. Tadqiqotlar uyquning miyada toksik metabolitlarni tozalash, energiya muvozanatini saqlash va neyroplastiklikni qo‘llab-quvvatlashdagi ahamiyatini ilmiy asoslaydi.
uyqu, sirkadiyan ritm, gomeostaz, miya metabolizmi, glimfatik tizim, neyrodegeneratsiya, energetik balans, neyroplastiklik
Abduvohidov Muhammad Mustafo Abdukabir o'g'li
OZIQLANISH VA ENERGETIK GOMEOSTAZNING LEPTIN, GRELIN VA OREKSIN GORMONLARI ORQALI INTEGRATSION NAZORATI
Ushbu maqolada inson organizmidagi oziqlanish va energetik gomeostazni tartibga soluvchi asosiy gormonlar - leptin, grelin va oreksinning integratsion nazorati tizimi chuqur tahlii qilinadi. [1] So'nggi o'n yil ichida olib borilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, bu gormonlar nafaqat ishtaha va energiya sarfini boshqaradi, balki metabolik jarayonlar, immunitet tizimi, reproduktiv funktsiyalar va hatto kognitiv qobiliyatlar bilan ham chambarchas bog'liq. [2] Maqolada bu gormonlarning molekulyar mexanizmlari, o'zaro ta'sirlari va ularning buzilishi natijasida yuzaga keladigan metabolik kasalliklar (semizlik, qandli diabet va boshqalar)ning patofiziologik asoslari yoritilgan. [3] Tadqiqotda zamonaviy ilmiy adabiyotlar va 2015-2025-yillarda o'tkazilgan klinik tadqiqotlar natijalari tahlii qilingan bo'lib, ular ushbu gormonlarning terapevtik potensialini ochib beradi. [4]
leptin, grelin, oreksin, energetik gomeostaz, ishtaha, semizlik, gipotalamus, neyropeptidlar, metabolik sindrom.
INSON TANASIDA GOMEOSTAZNING NEYRO-GORMONAL BOSHQARUVI GIPOTALAMUS VA GIPOFIZ O‘RTASIDAGI O‘ZARO TA’SIR MEXANIZMLARI
Inson tanasida gomeostazni saqlash — bu organizmning ichki muhitini tashqi omillar ta’siriga qaramay barqaror tutish jarayonidir. Gomeostazning neyro-gormonal boshqaruvi asosan gipotalamus va gipofiz o‘rtasidagi murakkab o‘zaro aloqalarga asoslanadi. Gipotalamus markaziy asab tizimi va endokrin tizim o‘rtasidagi ko‘prik bo‘lib, u periferik organlardan kelgan signallarni qabul qilib, gipofiz orqali javob reaksiyalarini shakllantiradi. So‘nggi yillarda (2015–2025) olib borilgan ko‘plab ilmiy tadqiqotlar gipotalamo-gipofizar o‘qning ichki muhitni saqlashdagi muhim rolini tasdiqlaydi. Ayniqsa, stressga, harorat o‘zgarishiga, ovqatlanish va uyqu ritmlariga mos javob qaytarish mexanizmlarida ushbu tizimning faolligi kuzatilgan. Zamonaviy neyroendokrinologik tadqiqotlar gipotalamusda ishlab chiqiladigan kortikotropin-relizing gormon (CRH), tireotropin-relizing gormon (TRH), gonadotropin-relizing gormon (GnRH) va oksitotsin kabi neyropeptidlarning gipofiz faoliyatini nozik tarzda boshqarishini ko‘rsatgan. Bu gormonlar gipofizning old yoki orqa bo‘limlariga ta’sir qilib, o‘z navbatida periferik bezlarning (masalan, buyrak usti, qalqonsimon va jinsiy bezlar) sekretsiyasini muvofiqlashtiradi. Natijada, gipotalamo-gipofizar o‘qi butun organizmning metabolik, immun va emotsional javoblarini tartibga solishda markaziy rol o‘ynaydi. Shuningdek, 2020-yillarda olib borilgan neyroimaging va molekulyar genetika sohasidagi tadqiqotlar gipotalamus va gipofiz o‘rtasidagi aloqa nafaqat gormonlar orqali, balki neyron tarmoqlar va sirkadiyal ritmlar yordamida ham boshqarilishini isbotladi [9]. Bunda melatonin, oreksin va leptin kabi signal molekulalari markaziy tizimga integratsiyalashgan holda energiya almashinuvi va uyqu-uygonish sikllarini muvofiqlashtiradi. Ushbu maqola gipotalamo-gipofizar tizimning gomeostazni saqlashdagi neyro-gormonal mexanizmlarini ilmiy asosda tahlil qiladi, so‘nggi yillarda chop etilgan xalqaro maqolalarga tayangan holda gipotalamus va gipofiz o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir mexanizmlarining fiziologik va molekulyar asoslarini yoritadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ushbu tizimning disbalansi endokrin, metabolik hamda psixonevrologik kasalliklarning kelib chiqishida muhim rol o‘ynaydi. Shu bois gipotalamo-gipofizar o‘qni chuqur o‘rganish inson salomatligini mustahkamlash va zamonaviy tibbiyotda yangi diagnostik va terapevtik yo‘nalishlarni ishlab chiqish uchun muhim ilmiy asos yaratadi
gomeostaz, gipotalamus, gipofiz, neyro-gormonal boshqaruv, endokrin tizim, gormonlar, neyrosekresiya.
ОБЗОР ПРОБЛЕМАТИКИ ДИСКРЕЦИОННЫХ ПОЛНОМОЧИЙ В АДМИНИСТРАТИВНОМ ПРАВЕ
В данной статье рассматривается понятие дискреционных полномочий, связанных с принципом законности и требования правовой определенности в условиях формирования правового государства. Также уделяется внимание обсуждению критериев допустимости усмотрения, которая возникает между необходимостью гибкости при правоприменении и стремления обеспечить стабильность и предсказуемость правового регулирования.
дискреционные полномочия, правовая определенность, законность, пределы усмотрения.
ILM-FAN VA ISHLAB CHIQARISH TAJRIBASINING TEXNIK TA’LIMDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIGI
Mazkur maqolada ilm-fan va ishlab chiqarish tajribasining texnik ta’limdagi o‘zaro bog‘liqligi masalalari atroflicha yoritilgan. Unda texnik yo‘nalishdagi ta’lim tizimida ilmiy izlanishlar natijalari va ishlab chiqarish amaliyotini birlashtirishning dolzarbligi asoslab berilgan. Jahon tajribasi hamda xorijiy olimlarning ilmiy qarashlari asosida ta’lim, fan va ishlab chiqarish integratsiyasining zamonaviy yondashuvlari tahlil qilingan. Xususan, texnik oliy ta’lim muassasalarida ilg‘or ilmiy g‘oyalarni ishlab chiqarish jarayonlariga tatbiq etish, dual ta’lim tizimini rivojlantirish hamda sanoat korxonalari bilan samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, nazariy bilimlarni amaliy ko‘nikmalar bilan uyg‘unlashtirish orqali mehnat bozorining talablariga javob bera oladigan, yuqori malakali va raqobatbardosh mutaxassislarni tayyorlash imkoniyatlari tahlil etilgan. Maqola yakunida texnik ta’limda ilm-fan va ishlab chiqarish o‘rtasidagi uzviy aloqalarni yanada mustahkamlashga qaratilgan taklif va tavsiyalar ilgari surilgan.
lm-fan, ta’lim, ishlab chiqarish, integratsiya, texnik ta’lim, innovatsion rivojlanish, dual ta’lim tizimi, Triple Helix modeli, malakali kadrlar, sanoat hamkorligi, amaliyot, startaplar, texnologik taraqqiyot, iqtisodiy barqarorlik
O‘ZBEKISTONNING LALMI HUDUDLARIDA YER RESURSLARIDAN SAMARALI FOYDALANISHNI TA’MINLASHDA GEOAXBOROT TIZIMLARINING (GAT) ROLI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining lalmi hududlarida yer resurslaridan samarali foydalanish jarayonida geoaxborot tizimlari (GAT)ning ahamiyati, qo‘llanish sohasi hamda samaradorlik omillari tahlil qilindi. Lalmi yerlarning tabiiy-iqlim sharoiti, eroziya jarayonlari, suv ta’minoti yetishmovchiligi kabi omillar tufayli ularni boshqarish zamonaviy monitoring texnologiyalarini talab etadi. Maqolada GAT asosida yerlarning meliorativ holatini baholash, agrotexnik tadbirlarni rejalashtirish, hosildorlikni prognoz qilish, yer degradatsiyasining oldini olish bo‘yicha amaliy yechimlar yoritilgan. Shuningdek, normativ-huquqiy asoslar, so‘nggi yillarda raqamlashtirish bo‘yicha amalga oshirilgan islohotlar va GATning davlat yer nazorati tizimidagi o‘rni tahlil qilingan.
geoaxborot tizimi, lalmi yerlar, yer monitoringi, raqamli xaritalash, masofadan zondlash, agrotexnika.
UCHBURCHAKLARNI YECHISHDA MENELAY TEOREMASI
Ushbu ilmiy maqola akademik litseylar geometriya darslarida uchburchaklarni yechishda Menelay teoremasining qo‘llanilishi haqidagi nazariy bilimni mustahkamlashda yaqindan yordam beradi.
UCHBURCHAKLARNI YECHISHDA CHEVA TEOREMASI
Ushbu ilmiy maqola akademik litseylar geometriya darslarida uchburchaklarni yechishda Cheva teoremasining qo‘llanilishi haqidagi nazariy bilimni mustahkamlashda, matematika fanini bilish darajasini aniqlovchi Milly sertifikat olish uchun mustaqil tayyorlanuvchilarga yaqindan yordam beradi.
Uchburchak, nisbatlar, kesmalar yo‘nalishi
BIOLOGIK HIMOYANING YANGI AVLODI: ENDOFIT BAKTERIYALAR VA MIKROORGANIZMLARNING KARANTIN AHAMIYATIGA EGA KASALLIKLARGA QARSHI SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada endofit bakteriyalar va foydali mikroorganizmlarning o‘simliklarni karantin ahamiyatiga ega kasalliklardan himoya qilishdagi roli yoritilgan. Endofitlar o‘simlik to‘qimalarida yashab, patogenlarning kirib borishini cheklaydi, induktsiyalangan qarshilikni kuchaytiradi va o‘sishni rag‘batlantiruvchi moddalar ishlab chiqaradi. Tadqiqotlar ularning virus, bakteriya va zamburug‘ kasalliklariga qarshi tabiiy biokavach vazifasini bajarishini ko‘rsatmoqda. Maqolada biologik himoyaning yangi avlodi sifatida endofit mikroorganizmlarning afzalliklari, qo‘llash texnologiyasi va ularning karantin tizimlariga integratsiyasi ilmiy asosda tahlil qilingan.
endofitlar, biologik himoya, mikroorganizmlar, karantin kasalliklari, biokontrol.
O‘ZBEKISTON VA YAPONIYA KONSITUTSIYASIDA DAVLAT BOSHQARUV SHAKLI TUSHUNCHASI
Ushbu maqolada O‘zbekiston va Yaponiya konstitutsiyalarida davlat boshqaruv shakli tushunchasining mazmuni, ularning huquqiy asoslari hamda siyosiy-huquqiy model sifatidagi o‘ziga xosliklari tahlil qilinadi. Har ikki davlatning tarixiy rivojlanishi, siyosiy tizimi va konstitutsiyaviy tamoyillari asosida boshqaruv shaklining shakllanishi, davlat organlari o‘rtasidagi vakolatlar taqsimoti hamda hokimiyatlar bo‘linishi prinsipi yoritiladi. Tadqiqotda O‘zbekistonning prezidentlik respublikasi sifatidagi modeli va Yaponiyaning konstitutsion monarxiya ko‘rinishidagi boshqaruv tizimi qiyosiy-huquqiy metod asosida solishtirilib, ularning o‘xshash va farqli jihatlari, ustunlik va kamchiliklari ilmiy-nazariy jihatdan asoslab beriladi. Maqola yakunida har ikki mamlakat konstitutsiyaviy boshqaruv shaklining samaradorligi va zamonaviy davlat boshqaruvi talablari nuqtayi nazaridan xulosalar va takliflar beriladi.
O‘zbekiston Respublikasi, konsitutsiya, davlatchilik, konsitutsiya, xalqaro huquq
ПЯТАЯ ПОЛЬСКАЯ ПЕХОТНАЯ ДИВИЗИЯ В ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЕ
В данной статье идет речь о истории и судьбы Пятой Польской пехотной дивизии, которая была подготовлена ко второй Мировой войне в Ферганской долине.
Вторая, мировая, война, польское, эмиграция, правительство, подписало, советский, политический, договор, основан, организован, Польская Армия, СССР, генерал, Владислав Андерс.
ФАН ТИЗИМИНИНГ ЖАҲОН ДАРАЖАСИДАГИ ТРАНСФОРМАЦИЯСИ
Замонавий дунё тўртинчи саноат инқилоби, рақамлаштириш ва сунъий интеллект технологияларининг кенг тарқалиши билан боғлиқ бўлган глобал ўзгаришлар даврини бошдан кечирмоқда. Ушбу мақолада фан тизимида кечаётган жаҳон даражасидаги фундаментал трансформациялар таҳлил қилинади. Тадқиқотнинг асосий мақсади — илмий-тадқиқот фаолиятини ташкил этиш, амалга ошириш ва молиялаштиришдаги асосий ўзгаришларни, шунингдек, ушбу трансформацияларнинг глобал муаммоларни ҳал қилиш ва барқарор ривожланиш мақсадларига (БРМ) эришишдаги аҳамиятини ўрганиш.
фан тизими трансформацияси, глобал ўзгаришлар, тўртинчи саноат инқилоби, рақамлаштириш, сунъий интеллект (СИ), фанлараролик, трансдисциплинарлик, очиқ фан (Open Science), барқарор ривожланиш мақсадлари (БРМ), илмий сиёсат.
TA’LIM TIZIMIDA MA’NAVIY TARBIYA: YANGICHA YONDASHUVLAR VA INNOVATSION METODLAR
Ushbu maqolada ta’lim tizimida ma’naviy tarbiya jarayonining zamonaviy talablari, yangicha yondashuvlar va innovatsion metodlar asosida amalga oshirilishi yoritilgan. Shuningdek, o‘quvchi shaxsini rivojlantirishga qaratilgan interaktiv metodlar, media savodxonlik, jamoaviy faoliyat va pedagoglarning kasbiy kompetensiyalari masalalari tahlil qilingan. Maqola ma’naviy tarbiyada oila, maktab va jamiyat hamkorligining ahamiyatini ko‘rsatadi hamda bugungi davr yoshlariga mos tarbiyaviy strategiyalarni taklif etadi.
Ma’naviy tarbiya, yangicha yondashuvlar, innovatsion metodlar, media savodxonlik, pedagogik kompetensiya, ma’naviy qadriyatlar, ta’lim tizimi, jamoaviy faoliyat.
QISQA HIKOYALARDA MUALLIF VA ASAR QAHRAMONLARI NUTQI TAHLILI
Adabiy asar — bu inson ruhiyati, jamiyat hayoti va milliy qadriyatlarning badiiy in’ikosidir. Asarning badiiy kuchi, ta’sirchanligi esa, avvalo, nutq vositalari, ya’ni muallif va qahramonlar nutqi orqali ifodalanadi. Ayniqsa, qisqa hikoya janrida nutqning o‘rni g‘oyat muhimdir. Chunki hikoyaning hajmi kichik bo‘lib, har bir so‘z, ifoda, ohang muallif maqsadini aniq yetkazishi kerak.
SURXONDARYO VILOYATI TUPROQ RESURSLARI VA ULARDAN FOYDALANISH
Ushbu ish Surxondaryo viloyati tuproq resurslarining tabiiy-geografik xususiyatlari, ularning tarqalishi, hosil bo‘lish omillari va ekologik holatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda tabiiy resurs tushunchasi, tugaydigan va tugamaydigan resurslar tasnifi hamda tuproqning tiklanadigan tabiiy resurs sifatidagi o‘rni yoritilgan. Viloyatning murakkab orografik tuzilishi, iqlim sharoiti, yer osti suvlari, ona jinslarning xilma-xilligi va o‘simlik qoplami tuproq turlarining shakllanishiga katta ta’sir ko‘rsatgani ilmiy asosda tahlil qilingan. Surxondaryoda bo‘z tuproqlarning keng tarqalganligi, jumladan taqirli bo‘z, och tusli bo‘z, tipik bo‘z, to‘q tusli bo‘z tuproqlar va ularning morfologik xususiyatlari hamda sho‘rlanish darajasi batafsil bayon etilgan.
Tabiiy resurslar, tuproq turlari, bo‘z tuproqlar, taqirli bo‘z tuproqlar, och tusli bo‘z, tipik bo‘z, tog‘ tuproqlari, sho‘rlanish, eroziya, melioratsiya, ona jins, relyef.
TOPISHMOQLARDA AKUSTIK KODLAR: TOVUSH ORQALI YASHIRILGAN MA’NO
Maqolada topishmoqlarda akustik kodlarning roli va ahamiyati tahlil qilinadi. Akustik kodlar onomatopoeik ifodalar va fonosemantik elementlar orqali tovushdan ma’no yaratish, uni yashirish va tinglovchida idrokni faollashtirish imkonini beradi. Shu orqali topishmoqlar nafaqat mantiqiy mashq vazifasini bajaradi, balki til, madaniyat va kognitiv jarayonlarni o‘rganishda pedagogik va ilmiy ahamiyatga ega ekanligi ko‘rsatiladi.
topishmoq, akustik kod, onomatopoeiya, fonosemantika, lingvistik folklor, madaniy kod, kognitiv model
ISLOM MADANIYAT MARKAZLARI (MADRASALAR) VA ILMIY AN’ANALAR
Islomdagi ilm-ma’rifatga bo‘lgan yuksak talabni Qur’oni karimning ilk oyatlaridan boshlab ko‘rish mumkin: “Iqro’” – “O‘qi!” amri musulmon jamoasining tafakkur, tadqiqot va mushohada madaniyatini shakllantirdi. Islom payg‘ambari Muhammad (s.a.v.) ilmni har bir mo‘min uchun farz qilingan amal sifatida talqin etib, sahobalarni o‘qishga, yozishga, bilim o‘rganishga undadi. Shu tariqa ilk islom jamiyatida “so‘ngan” ilm yo‘q, balki faol ravishda kengayib boruvchi ilmiy muhit yuzaga keldi. Ushbu maqolada islom madaniyati shakllanishida madrasalar va ilmiy markazlarning tutgan o‘rnini yoritadi. Unda Bayt al-Hikma, Nizomiya, Al-Azhar, Movarounnahr va Andalusiya ilmiy maktablarining faoliyati, islom ilm-fan tizimining shakllanishi hamda uning Qur’on, Hadis, fiqh, kalom va qadimgi falsafaga tayangan falsafiy ildizlari tahlil qilinadi.
madrasa, hadis, ma’rifiy ruh, Qohira, al-Azhar, Hayzuroviya, Mir Arab.
GEOSPATIAL DISTRIBUTION AND DOMINANCE PATTERNS OF LEADING GENERA IN THE GRID MAPPING OF THE FLORA OF CENTRAL UZBEKISTAN
Central Uzbekistan is a major floristic region where grid mapping provides an effective approach for systematizing plant distribution data. Using more than 10,000 georeferenced records across 2,878 grid cells (5 × 5 km), we analyzed spatial patterns and dominance structures of the leading polymorphic genera represented by over 530 species from 10 major taxonomic groups. The regional flora comprises 646 genera, with Astragalus being the most diverse (156 species, 3,209 specimens, presence in 445 grid cells). The top 10 genera account for 20% of all species and 20.3% of herbarium records. Astragalus, Allium, Cousinia, Gagea, and Ferula form the core of the flora, jointly ranking first in more than half (51.1%) of all grid cells.
Central Uzbekistan, Biodiversity, Floristic mapping, Species richness, Collection density
AXBOROTNING TA'LIMIY SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA PEDAGOG MAHORATI BOSH MUHIM OMIL
Har qanday ta'lim tizimida oʻquvchi yoki talaba dastlabki ta'limiy axborotlarni oʻqituvchidan oladi. Shu ma'noda pedagogning jamiyat oldidagi burchi ham olijanob, ham murakkab boʻlib, u yoshlarni tarbiyalash, ma'lum fan boʻyicha bilim berishdek muhim vazifa bilan shugʻullanadi. Shu boisdan oʻquvchini darslar unga qiziqarli boʻlishi uchun hozirgi davr oʻqituvchisidan juda katta axborotga ega boʻlishlik, iqtidor hamda ijodkorlik talab etadi. Maqolada axborotning ta'limiy samaradorligini oshirishda pedagog mahorati bosh muhim omil xaqida soʻz yuritiladi
axborot, ta'lim, samardorlik, pedagogik mahorat, jamiyat, koʻnikmalar.
ПОСТТУБЕРКУЛЁЗНОЕ СТРУКТУРНОЕ ПОРАЖЕНИЕ ЛЁГКИХ С ТЯЖЁЛОЙ ОБСТРУКЦИЕЙ: КЛИНИЧЕСКИЙ СЛУЧАЙ GOLD 4
Легочный туберкулёз остаётся одной из ведущих инфекционных причин заболеваемости и смертности во всём мире. Несмотря на эффективность современной химиотерапии, у значительной части пациентов после излечения формируются стойкие остаточные изменения в лёгких, способные приводить к формированию и прогрессированию хронической обструктивной болезни лёгких (ХОБЛ). В данной статье представлен клинический случай пациента, перенёсшего туберкулёз лёгких с последующим выраженным посттуберкулёзным поражением, соответствующим 4 стадии ХОБЛ.
КЛИНИЧЕСКИЙ СЛУЧАЙ: БРОНХИАЛЬНАЯ АСТМА У ПАЦИЕНТА С ПОСТКОВИДНЫМ СИНДРОМОМ
Postkovid holat — bu SARS-CoV-2 infektsiyasining o‘tkir davridan keyin saqlanib qoluvchi simptomlar va klinik belgilar majmuasidir. Surunkali o‘pka kasalliklari, xususan allergik bronxial astma bilan og‘rigan bemorlarda postkovid sindrom o‘ziga xos klinik kechish xususiyatlariga ega bo‘lib, bu asosiy kasallik nazoratining yomonlashuviga va yangi simptomlarning paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Allergik bronxial astma immunologik asoslangan respirator kasallik bo‘lib, bronxial giperraktivlik va yallig‘lanish bilan tavsiflanadi. COVID-19 infeksiyasining og‘ir kechish xavfi yuqori bo‘lgan astmatik bemorlarda davolash strategiyasi va postkovid kuzatuv dinamikasini to‘g‘ri boshqarish hayot sifatini saqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada COVID-19 infeksiyasini boshdan kechirgan allergik bronxial astmali bemor misolida postkovid asoratlarning klinik kechishi, laborator va instrumental ko‘rsatkichlari, davolash yondashuvlari hamda dinamikasi tahlil qilinadi.
postkovid holat, allergik bronxial astma, COVID-19, yallig‘lanish, immun javob, klinik kuzatuv.
KLINIK HOLAT: INTERSTITSIAL O‘PKA KASALLIGI VA IJOBIY DIASKINTEST; DIAGNOSTIKA STANDARTLARI, MSKT VA DAVOLASH TAKTIKASI (FARG‘ONA VFPM TAJRIBASI)
Ushbu maqolada interstitsial o‘pka kasalligi (IÖK; NSIP fenotipi) bo‘lgan bemorda Diaskintest ijobiy chiqqan holat, aktiv silni bosqichma-bosqich istisno qilish, latent sil infeksiyasi (LSI)ni tasdiqlash va imunosupressiv davoga tayyorgarlik jarayonida LSIni oldini olish (profilaktika)ning amaliy algoritmi bayon qilinadi. MSKT–yuqori aniqlikdagi protokol, ATS/ERS standartlari asosidagi diagnostika yondashuvi va Farg‘ona viloyat ftiziatriya va pulmonologiya markazi (VOFPM) amaliyotidan olingan hujjat ma’lumotlari integratsiya qilingan.
interstitsial o‘pka kasalligi, NSIP, Diaskintest, latent sil infeksiyasi, MSKT (HRCT), imunosupressiya, Farg‘ona.
O’ZBEKISTON HUDUDINI SEYSMIK RAYONLASHTIRISH
Ushbu maqola O‘zbekiston hududida yuz beradigan zilzila hodisalari, ularning tabiiy-geografik xususiyatlari va ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada zilzilalarning asosiy sabab va zonalari, tog‘li hududlarda ularning intensivligi, shuningdek, odamlar hayoti va infratuzilmaga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, tabiiy xavflarni kamaytirish va oldini olish choralariga oid tavsiyalar keltirilgan.
Zilzila,Seysmik xavf,infratuzilma,tog’li hududlar, tabiiy-geografik xususiyatlar.
ZAMONAVIY ARXITEKTURA VA SHAHARSOZLIKNI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MUAMMOLARI
Ushbu maqolada shaharsozlik va arxitektura sohalarining dolzarb muammolari ilmiy yondashuv asosida tahlil qilinadi hamda O‘zbekistonning turli hududlaridan aniq misollar keltiriladi. Shuningdek shaharsozligi va arxitekturasidagi asosiy muammolari echimlariga doir takliflar berilgan.
migratsiya oqimining kuchayishi, arxitektura konsepsiyasi, Shaharlar estetikasi, zich qurilish, infrastruktura etishmovchiligi.
INSON ORGANIZMIDAGI TO‘QIMALARNING REGENERATSIYA IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada inson organizmidagi turli to‘qimalarning regeneratsiya, ya’ni o‘z-o‘zini tiklash imkoniyatlari ilmiy-nazariy jihatdan keng yoritiladi. Regeneratsiya jarayoni biologiya, gistologiya va tibbiyot fanlarining eng dolzarb yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, organizmning tiriklikni saqlab qolish, shikastlanishlarni tiklash va funksional barqarorlikni ta’minlashdagi asosiy mexanizmlaridan hisoblanadi. Maqolada avvalo regeneratsiya tushunchasining mazmuni, uning tarixiy o‘rganilishi hamda zamonaviy ilmiy qarashlar tahlil qilinadi. Inson organizmidagi to‘qimalarning regeneratsiya qobiliyati bir xil emasligi, to‘qimalarning embrional kelib chiqishi, tuzilishi va metabolik faolligi bilan bevosita bog‘liqligi ilmiy faktlar asosida bayon qilinadi. Epiteli, biriktiruvchi, mushak va asab to‘qimalari misolida regeneratsiyaning darajalari alohida ko‘rib chiqiladi. Xususan, epiteli to‘qimalarning yuqori darajadagi yangilanishi, ularning himoya vazifasini doimiy saqlashi uchun muhim omil ekanligi ta’kidlanadi. Biriktiruvchi to‘qimalar, xususan, qon, yog‘ va suyak to‘qimalari regeneratsiyasining o‘ziga xos mexanizmlari, fibroblastlar va boshqa hujayralarning bu jarayondagi roli ilmiy izohlanadi. Mushak to‘qimalari, ayniqsa skelet mushaklaridagi sputnik hujayralar, yurak mushaklari regeneratsiyasining cheklanganligi va bu cheklanishning klinik ahamiyati haqida fikr yuritiladi. Asab to‘qimalarining tiklanish imkoniyatlari esa eng murakkab va cheklangan regenerativ jarayon sifatida ko‘rsatiladi; neyronlar o‘sishi, aksonal qayta tiklanish va neyroglianing qo‘shimcha funksiyalari yoritiladi. Shuningdek, maqolada zamonaviy regenerativ tibbiyot yutuqlari – stam (ildiz) hujayralar, to‘qima muhandisligi, organoidlar, 3D-bioprinting kabi texnologiyalarning regeneratsiya jarayonlari bilan o‘zaro bog‘liqligi haqida ma’lumot beriladi. Turli to‘qimalarning tiklanish tezligi, organizmning yoshi, genetik omillar, gormonal muvozanat, patologik holatlar va tashqi ta’sirlarning regeneratsiya samaradorligiga ta’siri ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Regeneratsiya jarayonlarining buzilishi natijasida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan kasalliklar, masalan, chandiqlanish, fibroz, surunkali yallig‘lanish kabi holatlar ham tahlil qilinadi. Maqola yakunida regeneratsiya jarayonlarini chuqur o‘rganish nafaqat biologik jarayon sifatida, balki klinik amaliyotda yangi davolash metodlarini yaratish, transplantologiya, jarrohlik, travmatologiya va nevrologiya yo‘nalishlarida innovatsion yondashuvlarni rivojlantirish uchun muhimligi alohida ta’kidlanadi. Mazkur ish regeneratsiya mexanizmlarini tushunish orqali inson salomatligini tiklashda
Regeneratsiya, to‘qimalar, epiteli to‘qima, biriktiruvchi to‘qima, mushak to‘qimasi, asab to‘qimasi, stam hujayralar, regenerativ tibbiyot, fibroblastlar, neyronlar, yangilanish jarayoni, to‘qima tiklanishi, organoidlar, bioprinting.
O’ZBEKISTON BANK TIZIMI VA UNING RIVOJLANISHI
O‘zbekistonda bank tizimi mamlakat iqtisodiyotining rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. So‘nggi yillarda amalga oshirilgan islohotlar banklar faoliyatini liberallashtirish, moliyaviy xizmatlar sifatini oshirish va investitsiya muhitini yaxshilashga qaratilgan. Ushbu ilmiy maqola yurtimiz bank tizimi hamda turlari haqida fikr va mulohazalar keltirilgan.
Bank, moliya, miliyu bank, tijorat bank, iqtisodiyot, rivojlanish, qonun.
Mazkur maqolada stressning inson ongiga ta’siri, uning psixologik va fiziologik mexanizmlari, shuningdek, stress holatida insonning fikrlash, his qilish va xulq-atvoridagi o‘zgarishlar chuqur tahlil qilingan. Stressning ijobiy va salbiy jihatlari, uni boshqarish usullari ham yoritilgan. Maqolada stressning zamonaviy hayotdagi o‘rni, inson ongini muvozanatda saqlashdagi muhim omillar ham ko‘rsatib o‘tilgan.
stress, ong, ruhiyat, psixologiya, asab tizimi, emotsiya, kognitiv jarayon, ruhiy barqarorlik, stressni boshqarish.