O‘QUVCHILARNI KASBGA YO‘NALTIRISH TIZIMINI STRATEGIK BOSHQARISHNING INTEGRATIV METODOLOGIK YONDASHUVLARI

Authors

  • Suleymanova Dilfuza Vaxidovna Oriental universiteti mustaqil tadqiqotchisi Toshkent, O‘zbekiston Author

Keywords:

kasbga yo‘naltirish, strategik boshqarish, metodologik yondashuv, tizimli yondashuv, shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv, kompetensiyaviy yondashuv, integrativ yondashuv, manfaatdor tomonlar, axborot-tahliliy boshqaruv, funksional boshqaruv.

Abstract

Maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablarida o‘quvchilarni kasbga yo‘naltirish tizimini strategik boshqarishning integrativ metodologik asoslari yoritilgan. Tizimli, strategik, shaxsga yo‘naltirilgan, kompetensiyaviy, integrativ, manfaatdor tomonlar hamkorligiga asoslangan, axborot-tahliliy va funksional-boshqaruv yondashuvlari qiyosiy tahlil qilinib, ularning alohida ilmiy vazifalari va o‘zaro bog‘liqligi aniqlashtirilgan. Tadqiqotda mazkur yondashuvlarni oddiy yig‘indi sifatida emas, balki qadriyatli-maqsadli, tuzilmaviy-kontekstual va boshqaruv-texnologik qatlamlardan tashkil topgan integrativ metodologik tizim sifatida qo‘llash taklif etiladi. Natijada o‘quvchining individual kasbiy rivojlanishini markazga qo‘yuvchi, maktabning ichki imkoniyatlari va mehnat bozori talablarini uyg‘unlashtiruvchi, dalillarga asoslangan strategik qarorlarni hamda qayta aloqa orqali uzluksiz takomillashtirishni ta’minlovchi mualliflik metodologik pozitsiyasi ishlab chiqilgan.

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 2-fevraldagi PQ-53-son “Umumiy o‘rta ta’lim muassasalari o‘quvchilarini xorijiy til va zamonaviy kasblarga o‘qitish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.

2. Jo‘rayev R.H., Tolipov U.Q., Sharipov Sh.S. Uzluksiz ta’lim tizimida o‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirishning ilmiy-pedagogik asoslari: monografiya. – Toshkent: Fan, 2004. – 120 b.

3. Sharipov Sh.S., Davlatov K., Nasriddinova G.S. Kasbga yo‘naltirishning ilmiy-pedagogik asoslari: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent, 2007. – 146 b.

4. Jo‘rayev R.H., Turg‘unov S.T. Ta’lim menejmenti: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Voris-Nashriyot, 2006. – 264 b.

5. Turg‘unov S.T., Maqsudova L.A. Pedagogik jarayonlarni tashkil etish va boshqarish. – Toshkent, 2009.

6. Bertalanffy L. von. General System Theory: Foundations, Development, Applications. – New York: George Braziller, 1968.

7. Watts A.G., Sultana R.G. Career Guidance Policies in 37 Countries: Contrasts and Common Themes // International Journal for Educational and Vocational Guidance. – 2004. – Vol. 4. – P. 105–122. – DOI: 10.1007/s10775-005-1025-y.

8. Kettunen J., Barnes S.-A., Bimrose J., Brown A., Vuorinen R. Career Experts’ Conceptions of Systems Development in Lifelong Guidance // International Journal for Educational and Vocational Guidance. – 2025. – Vol. 25. – P. 231–249. – DOI: 10.1007/s10775-023-09595-x.

9. Bryson J.M., George B. Strategic Planning for Public and Nonprofit Organizations: A Guide to Strengthening and Sustaining Organizational Achievement. – 6th ed. – Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2024. – 592 p.

10. Климов Е.А. Психология профессионального самоопределения: учебное пособие. – 5-е изд., стер. – М.: Академия, 2012. – 301, [1] с.

11. Зеер Э.Ф. Психология профессионального развития: учебное пособие. – 2-е изд., стер. – М.: Академия, 2007. – 239, [1] с.

12. Lent R.W., Brown S.D., Hackett G. Toward a Unifying Social Cognitive Theory of Career and Academic Interest, Choice, and Performance // Journal of Vocational Behavior. – 1994. – Vol. 45, No. 1. – P. 79–122. – DOI: 10.1006/jvbe.1994.1027.

13. Savickas M.L. Career Counseling. – Washington, DC: American Psychological Association, 2011. – 186 p.

14. Raven J. Competence in Modern Society: Its Identification, Development and Release. – London: H.K. Lewis, 1984.

15. Зимняя И.А. Ключевые компетенции – новая парадигма результата образования // Высшее образование сегодня. – 2003. – № 5. – С. 34–42.

16. Хуторской А.В. Ключевые компетенции как компонент личностно-ориентированной парадигмы образования // Народное образование. – 2003. – № 2. – С. 58–64.

17. Patton W., McMahon M. The Systems Theory Framework of Career Development and Counseling: Connecting Theory and Practice // International Journal for the Advancement of Counselling. – 2006. – Vol. 28. – P. 153–166. – DOI: 10.1007/s10447-005-9010-1.

18. Безрукова В.С. Интеграционные процессы в педагогической теории и практике. – Екатеринбург, 1994. – 152 с.

19. Данилюк А.Я. Теория интеграции образования. – Ростов-на-Дону: Изд-во РГПУ, 2000. – 440 с.

20. International Labour Organization; European Training Foundation. Developing National Career Development Support Systems: Pathways to Enhance Lifelong Career Guidance, Career Education and Career Development Support for Workers. – Geneva, 2021.

21. European Lifelong Guidance Policy Network. Lifelong Guidance Policy Development: A European Resource Kit. – Jyväskylä: ELGPN, 2012.

22. Schildkamp K., Lai M.K., Earl L. (eds.). Data-based Decision Making in Education: Challenges and Opportunities. – Dordrecht: Springer, 2013. – 216 p. – DOI: 10.1007/978-94-007-4816-3.

23. Hofer A.-R., Zhivkovikj A., Smyth R. The Role of Labour Market Information in Guiding Educational and Occupational Choices // OECD Education Working Papers. – Paris: OECD Publishing, 2020. – No. 229. – 58 p. – DOI: 10.1787/59bbac06-en.

24. Fayol H. General and Industrial Management. – London: Sir Isaac Pitman & Sons, 1949. – 110 p.

25. Drucker P.F. The Practice of Management. – New York: Harper & Brothers, 1954. – 404 p.

26. Bush T. Theories of Educational Leadership and Management. – 5th ed. – London: SAGE Publications, 2020. – 208 p.

27. Deming W.E. Out of the Crisis. – Cambridge, MA: Massachusetts Institute of Technology, Center for Advanced Engineering Study, 1986. – 507 p.

28. OECD. The State of Global Teenage Career Preparation. – Paris: OECD Publishing, 2025. – DOI: 10.1787/d5f8e3f2-en.

29. Herr E.L., Cramer S.H. Vocational Guidance and Career Development in the Schools: Toward a Systems Approach. – Boston: Houghton Mifflin, 1972. – 356 p.

Downloads

Published

2026-10-01

Issue

Section

Articles