SEPSISDA LEYKOTSIT JAVOBINING IZDAN CHIQISHI, GLIKOKALIKSNING PARCHALANISHI, KAPILLYAR OQIM GETEROGENLIGI VA ORGAN PERFUZIYASINING ANATOMIK ASOSLARI

Abstract

Sepsis va septik shok, butun dunyo bo‘ylab yo‘qotilgan hayotlar soni bo‘yicha asosiy sabablardan biri bo‘lib qolmoqda. Ushbu kasallikning fiziologik murakkabligi ko‘p qirrali jarayonlar: o‘tkir yallig‘lanishli javobning tartibsizligi, mikrotomirlar darajasida shikastlangan oqim va oxir-oqibat, to‘qima kislorod yetishmovchiligi tufayli poliorgan yetishmovchiligi (POY) rivojlanishida namoyon bo‘ladi. Ushbu maqolaning maqsadi, yallig‘lanishli jarayon va mikrosirkulyator disfunksiya o‘rtasidagi bog‘liqlikni, xususan, oqim leykotsitlari, endotelial glikokaliksning buzilishi, kapillyar oqimning geterogenligi va organ perfuziyasining natijalarini o‘rganishga qaratilgan. So‘nggi bir o‘n yillikdagi (2015-2025) keng qamrovli tadqiqotlar, leykotsitlarning faollashuvi va yopishishi (adgeziya) jarayonida endotelial glikokaliksning – tomir devorining asosiy himoya qatlamining hal qiluvchi rolini ko‘rsatdi. Glikokaliksning parchalanishi, sepsisning o‘tkir bosqichida sodir bo‘ladigan jarayon bo‘lib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri leykotsitlar va trombotsitlarning haddan tashqari faol adgeziyasiga, kapillyarlarda oqimning notekis (geterogen) bo‘lishiga, shu jumladan funksional kapillyarlar sonining keskin kamayishi (perfuziyalanmagan kapillyarlar sonining o‘sishi) va qon oqimining mikrodomenlarga qayta taqsimlanishiga olib keladi. Bu esa, hatto makrohemodinamik ko‘rsatkichlar (masalan, arterial bosim) barqarorlashganda ham, to‘qimalarning kislorod bilan yetarli ta’minlanmasligi (kritik kislorod yetishmovchiligi) sabab bo‘ladi. Ushbu sharhli maqola, ushbu patofiziologik o‘zaro bog‘liq hodisalarni chuqur tahli l qiladi, ularning asosiy anatomik va fiziologik mexanizmlarini, jumladan, sinapsimon kapillyarlar tizimi va o‘zaro mikrovaskulyar birliklarni (MVB) muhokama qiladi. Shuningdek, klinik diagnostika (masalan, sidikdagi glikokaliks parchalanish mahsulotlarining aniqlanishi) va yangi terapevtik strategiyalar (glikokaliksni muhofaza qilish va tiklash) uchun potentsial yo‘nalishlarni ko‘rib chiqadi. Maqolada, sepsisdagi mikrovaskulyar disfunksiyani yaxshiroq tushunish, individual organlarning etishmovchiligini prognozlash va shaxsiylashtirilgan gematologik va vazopressiv davolash sxemalarini ishlab chiqish uchun zarur ekanligi ta’kidlanadi.