SUN'IY INTELLEKT VA KATTA MA'LUMOTLAR ASOSIDA HAVO YUK TASHISH MARSHRUTLARINI OPTIMALLASHTIRISH MODELI

Authors

  • Anvarova Dilfuza Abdusattor qizi Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, Biznes va boshqaruv kafedrasi tayanch doktoranti E-mail: mrs.anvarova@gmail.com Author

Keywords:

sun'iy intellekt, katta ma'lumotlar, mashinaviy o'qitish, marshrut optimallashtirish, havo yuk tashish, avia-logistika, prediktiv analitika, ko'p maqsadli optimallashtirish, Toshkent xalqaro aeroporti.

Abstract

Mazkur tezisda havo transportida yuk tashish marshrutlarini sun'iy intellekt va katta ma'lumotlar texnologiyalari yordamida optimallashtirishning kontseptual va matematik modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqot davomida mashinaviy o'qitish algoritmlari — uzun-qisqa muddatli xotira tarmog'i, gradiyentli kuchaytirish hamda mustahkamlovchi o'qitish yondashuvlari asosida ko'p maqsadli optimallashtirish modeli taklif etilgan. Model Toshkent xalqaro aeroporti (IATA kodi: TAS) misolida sinaldi va uning yuk tashish xarajatlarini 12–18% ga, marshrut samaradorligini esa 21% gacha oshirish imkonini berishi nazariy jihatdan asoslab berildi. Tadqiqot natijalari O'zbekistonning avia-logistika sektorini raqamli transformatsiya qilishda ilmiy va amaliy asos bo'lib xizmat qiladi.

References

1. Garg, A., Shukla, N., & Wormer, M. (2024). Time series forecasting with high stakes: A field study of the air cargo industry. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 182, 103412.

2. IATA (2025). Air Cargo Market Analysis 2024. International Air Transport Association, Geneva.

3. ICAO (2024). Annual Report of the Council 2024. International Civil Aviation Organization, Montreal.

4. Ivanov, D., & Dolgui, A. (2020). A digital supply chain twin for managing the disruption risks and resilience in the era of Industry 4.0. Production Planning & Control, 32(9), 775–788.

5. Malekdar, A. M., & Akbarpour Shirazi, M. (2025). Fuzzy location and allocation Hub Network Design for Air Cargo Transportation Considering Sustainability and Time Window. Computers & Industrial Engineering, 196, 110234.

6. Queiroz, M. M., Telles, R., & Bonilla, S. H. (2021). Blockchain and supply chain management integration: a systematic review of the literature. Supply Chain Management: An International Journal, 25(2), 241–254.

7. Rizzo, S. G., Lucas, J., Kaoudi, Z., Quiane-Ruiz, J. A., & Chawla, S. (2019). AI-CARGO: A Data-Driven Air-Cargo Revenue Management System. Proceedings of the 25th ACM SIGKDD Conference on Knowledge Discovery and Data Mining, 2589–2598.

8. Wamba, S. F., Queiroz, M. M., & Trinchera, L. (2020). Dynamics between blockchain adoption determinants and supply chain performance: An empirical investigation. International Journal of Production Economics, 229, 107791.

9. World Bank (2025). Logistics Performance Index 2024: Connecting to Compete. World Bank Publications, Washington, D.C.

10. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentyabrdagi PF-158-sonli Farmoni. "O'zbekiston — 2030" strategiyasi to'g'risida. // Qonun hujjatlari ma'lumotlari milliy bazasi, 12.09.2023.

Downloads

Published

2026-05-13