ENERGIYA SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA AVTOMATIK BOSHQARUV TIZIMLARI
Keywords:
energiya samaradorligi, avtomatik boshqaruv tizimi, energiya tejash, monitoring, sensorlar, avtomatlashtirish, aqlli energiya tizimlari, optimallashtirish.Abstract
Energiya resurslaridan samarali foydalanish zamonaviy sanoat, qishloq xo‘jaligi va maishiy sohalarning muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Energiya iste’molining ortib borishi va tabiiy resurslarning cheklanganligi energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha yangi texnologiyalarni joriy etishni talab qilmoqda. Ushbu jarayonda avtomatik boshqaruv tizimlari muhim rol o‘ynaydi. Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari energiya iste’molini optimallashtirish, texnologik jarayonlarni nazorat qilish va energiya yo‘qotishlarini kamaytirishga xizmat qiladiMazkur maqolada energiya samaradorligini oshirishda avtomatik boshqaruv tizimlarining ahamiyati, ishlash prinsiplari va ularning real vaqt monitoringi asosida samaradorligini baholash masalalari o‘rganildi. Tadqiqot davomida energiya iste’molini boshqarish jarayonida sensorlar, mikroprotsessorli boshqaruv modullari va monitoring tizim. larining qo‘llanilishi tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, avtomatik boshqaruv tizimlari energiya iste’molini o‘rtacha 20–30% ga kamaytirishga imkon beradi. Shuningdek, zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida ishlab chiqilgan aqlli boshqaruv tizimlari energiya resurslaridan samarali foydalanish hamda texnologik jarayonlarning optimal ishlashini ta’minlaydi. Tadqiqot natijalari sanoat korxonalarida, energetika tizimlarida hamda aqlli binolar (smart building) tizimlarida energiya samaradorligini oshirish uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
References
1. Glover J.D., Sarma M.S., Overbye T. Power System Analysis and Design. Cengage Learning, 2022.
2. Kundur P. Power System Stability and Control. McGraw-Hill Education, 2018.
3. Bollen M.H.J. Understanding Power Quality Problems: Voltage Sags and Interruptions. IEEE Press, 2021.
4. Capehart B., Turner W., Kennedy W. Guide to Energy Management. CRC Press, 2020.
5. Anderson P.M. Power System Protection. Wiley, 2019.
6. Horowitz S., Phadke A. Power System Relaying. John Wiley & Sons, 2018.
7. Rashid M.H. Power Electronics: Circuits, Devices and Applications. Pearson Education, 2019.
8. Singh B., Sharma S. Energy management and efficiency improvement in industrial systems. International Journal of Electrical Power & Energy Systems, 2021.
9. Terzija V., Valverde G. Wide-area monitoring, protection and control in modern power systems. Proceedings of the IEEE, 2020.
10. International Energy Agency (IEA). Energy Efficiency Report. Paris, 2022.
11. IEEE Power Engineering Society. Smart Grid and Energy Management Standards. IEEE, 2021.
12. IEC 61850 Standard. Communication Networks and Systems for Power Utility Automation. IEC, 2022.
13. O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi. Energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha milliy strategiya. Toshkent, 2023.
14. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Energetika tizimini modernizatsiya qilish dasturi. Toshkent, 2022.
15. Karimov A.A., Urazbaev R.K. Energetika tizimlarida avtomatlashtirilgan boshqaruv. Toshkent: Fan nashriyoti, 2021.
