DOIRAVIY SOHADA FAZO-VAQT KASR TARTIBLI SUPERDIFFUZIYA TENGLAMASINING ANALITIK YECHILUVCHANLIGI VA SPEKTRAL XOSSALARI
Keywords:
superdiffuziya, Kaputo hosilasi, spektral kasrli Laplas operatori, doiraviy soha, Furye-Bessel qatori, Mittag-Leffler funksiyasi, mavjudlik va yagonalik, Alikaxanov-Andreev tengsizligi.Abstract
Ushbu maqolada bir jinsli Dirixle chegaraviy shartlari ostida ikki o‘lchamli tekis doiraviy sohada fazo va vaqt bo‘yicha kasr tartibli superdiffuziya tenglamasi uchun qo‘yilgan boshlang‘ich-chegaraviy masala tadqiq etilgan. Vaqt bo‘yicha jarayon evolyutsiyasi tartibli Kaputo kasrli hosilasi orqali, zarrachalarning uzoq masofalarga sakrashini (Levi parvozlarini) ifodalovchi fazoviy nolokallik esa qutb koordinatalaridagi tartibli spektral kasrli Laplas operatori orqali modellashtirilgan. Shturm-Liuvill spektral nazariyasini qo‘llash orqali masalaning aniq analitik yechimi ikki parametrli Mittag-Leffler funksiyalarini o‘z ichiga olgan ikki karrali cheksiz Furye-Bessel qatori ko‘rinishida qurilgan. Yechimning mavjudligi va tekis yaqinlashishi Sobolev fazolarida Veyershtrass alomati yordamida, yagonaligi esa Alikaxanov-Andreev kasrli differensial tengsizligiga asoslangan energetik integrallar metodi orqali qat’iy isbotlangan. Kasr tartibli parametrlarning anomal ko‘chish jadalligiga ko‘rsatadigan jismoniy ta’siri muhokama qilingan.
References
1. Podlubny, I. (1999). Fractional Differential Equations: An Introduction to Fractional Derivatives, Fractional Differential Equations, to Methods of Their Solution and Some of Their Applications. Academic Press
2. Kilbas, A. A., Srivastava, H. M., & Trujillo, J. J. (2006). Theory and Applications of Fractional Differential Equations. Elsevier Science.
3. Alikhanov, A. A. (2015). A new difference scheme for the time-fractional diffusion equation. Journal of Computational Physics, 280, 424–438. https://doi.org/10.1016/j.jcp.2014.09.034
4. Mainardi, F. (2010). Fractional Calculus and Waves in Linear Viscoelasticity: An Introduction to Mathematical Models. Imperial College Press.
5. Metzler, R., & Klafter, J. (2000). The random walk's guide to anomalous diffusion: a fractional dynamics approach. Physics Reports, 339(1), 1–77. https://doi.org/10.1016/S0370-1573(00)00070-3
6. Samko, S. G., Kilbas, A. A., & Marichev, O. I. (1993). Fractional Integrals and Derivatives: Theory and Applications. Gordon and Breach Science Publishers.
7. Pskhu, A. V. (2009). Fractional Differential Equations (in Russian). Nalchik: Kabardino-Balkarian Scientific Center of RAS.
8. Uchaikin, V. V. (2013). Fractional Derivatives for Physicists and Engineers. Higher Education Press & Springer-Verlag.
9. Luchko, Y. (2011). Initial-boundary-value problems for the generalized time-fractional diffusion equation. Journal of Mathematical Analysis and Applications, 374(2), 538–548. https://doi.org/10.1016/j.jmaa.2010.08.048
10. Meerschaert, M. M., & Sikorskii, A. (2012). Stochastic Models for Fractional Calculus. De Gruyter.