TIJORAT BANKLARI MOLIYAVIY XAVFSIZLIGINI BAHOLASHDA TASHQI SAVDONI MOLIYALASHTIRISH INDIKATORLARIDAN FOYDALANISH
Keywords:
tijorat banklari, moliyaviy xavfsizlik, tashqi savdoni moliyalashtirish, trade finance, bank risklari, kapital yetarliligi, likvidlik, valyuta riski, bank kafolati, akkreditiv, indikatorlar, konsentratsiya riski.Abstract
Ushbu maqolada tijorat banklari moliyaviy xavfsizligini baholashda tashqi savdoni moliyalashtirish operatsiyalariga xos indikatorlardan foydalanishning nazariy-metodologik asoslari tadqiq etilgan. Tashqi savdo hajmining kengayishi, xalqaro hisob-kitoblarning murakkablashuvi va valyuta hamda kontragent risklarining kuchayishi sharoitida akkreditivlar, bank kafolatlari, eksport-import kreditlari, faktoring, forfeyting kabi trade finance instrumentlari banklar uchun daromad manbai bo‘lishi bilan birga, qo‘shimcha moliyaviy xavflarni ham yuzaga keltiradi. Maqolada kapital yetarliligi, likvidlik, aktivlar sifati va daromadlilik kabi an’anaviy indikatorlar tashqi savdoni moliyalashtirish faoliyati bilan shug‘ullanuvchi banklar moliyaviy xavfsizligini to‘liq baholash uchun yetarli emasligi asoslanib, tashqi savdoni moliyalashtirish faolligi, risklilik, daromadlilik va konsentratsiya koeffitsientlaridan foydalanish taklif etilgan. Tadqiqot natijasida mazkur indikatorlarni bank moliyaviy xavfsizligini baholash tizimiga integratsiya qilish bo‘yicha ilmiy-amaliy yondashuv ishlab chiqilgan.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. (2025). O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil yanvar–dekabr oylaridagi tashqi savdo aylanmasi. https://stat.uz/img/press_reliz_tashi_savdo_uzb_yanvar-dekabr_2024_p20124.pdf
2. International Monetary Fund. (n.d.). Global Financial Stability Report. https://www.imf.org/en/publications/gfsr
3. International Monetary Fund. (2019). Financial Soundness Indicators Compilation Guide. International Monetary Fund. https://www.imf.org/en/data/statistics/fsi-guide
4. Bank for International Settlements. (n.d.). Basel III: International regulatory framework for banks. https://www.bis.org/bcbs/basel3.htm
5. International Chamber of Commerce Academy. (2024). What is trade finance? An introductory guide. https://academy.iccwbo.org/international-trade/article/what-is-trade-finance/
6. Committee on the Global Financial System. (2014). Trade finance: Developments and issues (CGFS Papers No. 50). Bank for International Settlements. https://www.bis.org/publ/cgfs50.pdf
7. Accominotti, O., & Ugolini, S. (2020). International trade finance from the origins to the present: Market structures, regulation and governance. arXiv. https://arxiv.org/abs/2009.08668
8. Akbarov, B. U. (2024). Tijorat banklari moliyaviy xavfsizligini ta’minlash amaliyotini takomillashtirish [Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati]. Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
9. Malikova, D. M. (2024). Tijorat banklari iqtisodiy xavfsizligini ta’minlashning ilmiy asoslarini takomillashtirish [Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati]. Samarqand iqtisodiyot va servis instituti.
10. Axmedov, S. S. o‘g‘li. (2024). Tijorat banklari barqarorligini ta’minlashning moliyaviy strategiyalari [Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati]. Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
11. Axmedov, F. X. (2018). O‘zbekistonda tijorat banklarining tashqi savdoga xizmat ko‘rsatishini takomillashtirish [Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati]. O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi.
12. Xudaynazarov, Sh. I. (2026). Tadbirkorlik subyektlari eksportini moliyalashtirish amaliyotini takomillashtirish [Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati]. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti. https://api.ziyonet.uz/uploads/books/10000184/bczpD1F0vvpvwPX.pdf
13. Ташмухамедова, Я. А. (2025). ВЛИЯНИЕ СОЦИАЛЬНОДЕМОГРАФИЧЕСКИХ ФАКТОРОВ НА ОБЕСПЕЧЕНИЕ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ БЕЗОПАСНОСТИ СТРАНЫ. Innovation Science and Technology, 1(10), 47-51.
14. Tashmuxamedova, Y. Yangi O ‘zbekiston Sharoitida Soliq Ma'muriyatchiligi Transformatsiyasi Va Uning Moliyaviy Xavfsizlikka Ta'siri. Green Economy and Development, 4(1), 668670. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/index.php/GED/article/view/8756
