“So‘ngi Ilmiy tadqiqotlar nazariyasi” mualliflarga o'zlarining asl tadqiqot maqolalarini barcha sohalarda nashr etish imkoniyatini beradi. Mazkur jurnal- bu bir oyda bir marta ko'rib chiqiladigan ochiq kirish jurnalidir. ISSN (Online): 2181-4600 SJIF Impact Factor (2024):6.504
SHAFRAN ISHLAB CHIQAR ISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI VA EKSPORT IMKONIYATLARI.
Ushbu maqola shafran (Crocus sativus L.) ishlab chiqarishining iqtisodiy samaradorligi va eksport imkoniyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda shafran yetishtirish xarajatlari, hosildorlik darajasi, bozor narxlari va iqtisodiy foyda tahlil qilingan. Shuningdek, shafran eksport qilish imkoniyatlari, global va mahalliy bozor talablarini o‘rganish, shafran mahsulotining sifat va raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Natijalar shafran yetishtirishni iqtisodiy jihatdan foydali qilish va mahalliy hamda xalqaro bozorlarda muvaffaqiyatli eksportni ta’minlash imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
Shafran, Crocus sativus, iqtisodiy samaradorlik, hosildorlik, ishlab chiqarish, eksport, bozor narxi, mahsulot sifati, qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti
SHAFRAN ASOSIDA FARMATSEVTIKA VA KOSMETIKA SANOATI UCHUN MAHSULOTLAR YARATISH.
Ushbu maqola shafran (Crocus sativus L.) o‘simligidan farmatsevtika va kosmetika sanoatida mahsulotlar yaratish imkoniyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda shafranning bioaktiv moddalar tarkibi, dorivor xususiyatlari, antioksidant va terapevtik ta’sirlari tahlil qilingan. Shuningdek, kosmetik vositalarda, terini parvarishlash va go‘zallik mahsulotlarida shafran ekstrakti va yog‘larining qo‘llanilishi, ularning samaradorligi va bozor salohiyati ko‘rib chiqilgan. Natijalar shafran asosida yangi farmatsevtik va kosmetik mahsulotlarni yaratishning iqtisodiy, ilmiy va amaliy ahamiyatini ko‘rsatadi.
Shafran, Crocus sativus, farmatsevtika, kosmetika, bioaktiv moddalar, ekstrakt, terapevtik xususiyat, antioksidant, mahsulot ishlab chiqarish
ФОЛЬКЛОРИСТИКАДА СОЦИОМАДАНИЙ ЁНДАШУВНИНГ НАЗАРИЙ ВА КОНЦЕПТУАЛ АСОСЛАРИ
Фольклор асарларининг яратилиши ва оммалашиши жараёни халқнинг турмуш тарзи, урф-одатлари, миллий менталитетини акс эттирувчи дунёқарашда намоён бўлар экан, уни анъаналар билан бевосита боғлиқ бўлган этнографик контекстдан ажратиб таҳлил этиб бўлмайди.
STATISTIKALIQ HÁM EKONOMETRIK USILLARDIŃ MENEJMENT IZERTLEWLERI NATIYJELILIGINE TÁSIRI
Bul maqalada statistikalıq hám ekonometrikalıq usıllardıń menedjment izertlewlerindegi nátiyjelilikke tásiri úyreniledi. Zamanagóy basqarıw processlerinde qarar qabıl etiw hám resurslardı optimallastırıwda statistikalıq hám ekonometrikalıq usıllardıń roli úlken áhmiyetke iye. Izertlew nátiyjeleri sonı kórsetedi, statistikalıq tallaw hám ekonometrikalıq modellerden paydalanıw basqarıw qararlarınıń isenimliligi, tezligi hám nátiyjeliligin arttıradı. Maqala, sonday-aq, usı usıllardı ámeliyatqa engiziwdegi mashqalalar hám olardı saplastırıw usılların da talqılaydı.
statistikalıq usıllar, ekonometrikalıq modellestiriw, basqarıw izertlewleri, qarar qabıl etiw, nátiyjelilik.
This scientific article analyzes the formation of the digital economy, its role in modern economic processes, and the development trends of e-commerce. The rapid development of information and communication technologies (ICT) has led to the digitalization of economic activities, transforming traditional business models and increasing the share of online services. The advantages of selling goods and services through e-commerce platforms, including cost reduction, expansion of market geography, and enhanced consumer convenience, are scientifically examined. At the same time, challenges related to the digital economy and e-commerce, such as cybersecurity risks, infrastructural issues, and legal regulation, are also discussed. The article provides conclusions on the opportunities for national economic development through the implementation of digital technologies and outlines promising directions for the future growth of e-commerce.
Digital economy, e-commerce, digital technologies, online platforms, information and communication technologies, internet marketing, fintech, digital transformation, innovative economy.
STYLISTIC PECULIARITIES IN JANE AUSTEN’S NOVEL “PRIDE AND PREJUDICE”
Jane Austen's language is in harmony with her entire rationalist style of writing. It is clear and precise, with extremely subtle shading of individual word definitions. At the same time it is simple. Jane Austen avoids complicated and confusing constructions, her sentence construction is succinct, elegant and unambiguous; she is very restrained in the use of all kinds of stylistic figures; she does not tolerate literary stamps and ambiguities. Nevertheless, there are a number of the author's favorite techniques, both artistic and compositional, such as the construction of a phrase on negation or double negation:
INFLUENCE OF INDOOR HUMIDITY AND MOLD EXPOSURE ON PATIENTS WITH CHRONIC BRONCHITIS
Background: Chronic bronchitis is a common form of chronic obstructive pulmonary disease (COPD) marked by persistent productive cough and airway inflammation. While smoking remains the leading cause, indoor environmental factors such as excessive moisture and mold growth may significantly aggravate symptoms.
This study aimed to explore how indoor humidity levels and exposure to household mold affect symptom severity, lung function, and exacerbation rates in individuals diagnosed with chronic bronchitis.
BLOKCHEYN TIZIMIDA FAYLLARNI SAQLASH USULLARI
Ushbu maqolada blokcheyn tizimida fayllarni saqlash usullari, ularning arxitekturaviy xususiyatlari hamda afzallik va kamchiliklari tahlil qilinadi. Blokcheyn – bu taqsimlangan reyestr (distributed ledger) texnologiyasi bo‘lib, ma’lumotlarning o‘zgarmasligi (immutability), shaffofligi va xavfsizligini ta’minlaydi. Biroq katta hajmdagi fayllarni bevosita blokcheynda saqlash texnik va iqtisodiy jihatdan samarasiz bo‘lishi mumkin.
Blokcheyn, taqsimlangan reyestr, on-chain, off-chain, IPFS, Filecoin, Storj, markazlashmagan saqlash, kriptografik xesh, ma’lumotlar xavfsizligi.
Mazkur maqolada Active Directory (AD) texnologiyasining nazariy asoslari, arxitekturasi va ishlash prinsiplari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Active Directory korporativ tarmoqlarda markazlashgan boshqaruv tizimi sifatida foydalanuvchilar, kompyuterlar, guruhlar va boshqa tarmoq resurslarini yagona domen muhitida boshqarishni ta’minlaydi.
Active Directory, domen, Domain Controller, LDAP, Kerberos, autentifikatsiya, avtorizatsiya, Group Policy, replikatsiya, katalog xizmati, axborot xavfsizligi, tarmoq boshqaruvi.
Ushbu maqolada Threat Intelligence (tahdidlar razvedkasi) tushunchasi, uning mazmuni, turlari va axborot xavfsizligi tizimidagi ahamiyati tahlil qilinadi. Threat Intelligence – bu kiberxavfsizlik tahdidlarini aniqlash, tahlil qilish va oldini olishga qaratilgan ma’lumotlarni yig‘ish hamda qayta ishlash jarayonidir. Maqolada strategik, operativ va taktik darajadagi razvedka turlari, shuningdek, tahdid indikatorlari (IOC – Indicators of Compromise) tushunchasi yoritiladi. Tahdidlar haqidagi ma’lumotlar zararli dasturlar, fishing hujumlari, APT (Advanced Persistent Threat) kampaniyalari va boshqa kiberxavf manbalarini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi.
Threat Intelligence, kiberxavfsizlik, tahdid indikatorlari (IOC), APT, fishing hujumlari, zararli dastur, SOC, xavfsizlik monitoringi, risk tahlili, proaktiv himoya.
Ushbu maqolada kiberhujumlarning bosqichma-bosqich amalga oshirilish jarayoni – Hujum zanjiri (Attack Chain) tushunchasi tahlil qilinadi. Hujum zanjiri modeli kiberjinoyatchilarning tizimga kirishdan tortib, maqsadga erishishgacha bo‘lgan harakatlarini ketma-ket bosqichlarda ifodalaydi.
Hujum zanjiri, Cyber Kill Chain, razvedka, ekspluatatsiya, command and control, lateral harakat, kiberhujum bosqichlari, proaktiv himoya, axborot xavfsizligi.
PREVENTION OF DENTAL DISEASES IN PRIMARY SCHOOL CHILDREN
Oral and dental health problems are among the most common health issues affecting school-aged children in our country. Dental caries, in particular, is frequently identified among children of school age.
RAQAMLI TA`LIM SHAROITIDA BO`LAJAK FIZIKA FANI O'QITUVCHILARINING AXBOROTLAR BILAN ISHLASH KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Maqolada Raqamli talim sharoitida bo`lajak fizika fani o'qituvchilarining axborotlar bilan ishlash kompetentligini rivojlantirish metodikasi hamda pedagogika oliy ta'lim muassasasi talabalarining ommaviy axborot vositalari bilan ishlash ko'nikmasini shakllantirish bo'yicha ko'plab xorijiy va mahalliy mediapedagog olimlari tomonidan tadqiqotlarining natijalari muhokama qilingan. Mazkur ilmiy tadqiqot ishlarida mediakompetentlikning mohiyati, pedagogik salohiyati va ta'lim jarayonida turli axborot kommunikatsion texnologiyalardan foydalanish shartlari keltirilgan. Bo'lajak o'qituvchilar ulardan foydalanishga tajribalarning tahlili haqida fikr yuritilgan.
media, ko'nikma, mediasavodxonlik, mediata'lim, mediakompetensiya, mediamadaniyat, metodika, metodologiya, pedagogika, ta'lim, tarbiya, axborot, kommunikatsiya, texnologiya, televizor, ijtimoiy tarmoqlar, internet, OAV, masofaviy ta'lim.
AKADEMIK VOKAL DARSLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA ZAMONAVIY METODIK YONDASHUVLAR (IXTISOSLASHTIRILGAN SAN’AT MAKTABLAR MISOLIDA)
This article examines the issues of improving academic vocal lessons in specialized art schools through the application of modern pedagogical approaches.The purpose of the study is to determine the effectiveness of learner-centered,competency-based,and activity-oriented approaches in developing students’ vocal and performance skills.The research methodology includes analysis of scientific and methodological literature, pedagogical observation,interviews,and experimental teaching methods,Experimental work was conducted with students of specialized art schools specializing in academic vocal performance.The results demonstrate that academic vocal training organized on the basis of modern pedagogical approaches significantly improves diaphragmatic breathing techniques, articulation and diction accuracy,resonance control,and intonation stability.In addition,positive changes were observed in vocal timbre quality,range expansion,and the development of stage performance skills.The findings confirm that the sustemacik application of modern pedagogical approaches enhances the overall effectiveness of academic vocal education.The study substantiates the necessity of integrating these approaches into the educational process of specialized art schools and provides a scientific and methodological basis for improving academic vocal teaching practices.
academic vocal,specializet art schools,vocal education,pedagogical approaches,breathing texnique,resonance.
ARTERIAL GIPERTONIYA VA UNING ASORATLARI
Arterial gipertoniya yurak-qon tomir tizimi kasalliklari orasida eng keng tarqalgan va dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Ushbu kasallik arterial qon bosimining doimiy ravishda oshib borishi bilan tavsiflanib, uzoq vaqt davomida klinik belgilarsiz kechishi mumkin. Natijada bemorlar kasallikni kech aniqlab, og‘ir asoratlar bilan shifokorga murojaat qilishadi. Mazkur ilmiy maqolada arterial gipertoniyaning kelib chiqish sabablari, asosiy xavf omillari va klinik belgilari batafsil yoritilgan. Shuningdek, kasallikning yurak, miya, buyrak va ko‘rish a’zolariga ko‘rsatadigan salbiy ta’siri ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan. Arterial gipertoniyaning infarkt va insult kabi hayot uchun xavfli asoratlarga olib kelish mexanizmlariga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada kasallikni erta aniqlash va uning asoratlarini oldini olishda profilaktik choralar va sog‘lom turmush tarzining ahamiyati ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari arterial gipertoniyani nazorat qilish aholining sog‘lig‘ini saqlashda muhim o‘rin tutishini tasdiqlaydi.
arterial gipertoniya, arterial qon bosimi, yurak-qon tomir kasalliklari, gipertonik kriz, miokard infarkti, insult, yurak yetishmovchiligi, profilaktika, sog‘lom turmush tarzi.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ ВОСПИТАНИЯ НАЦИОНАЛЬНОГО ОБРАЗА «Я» ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА
Вводная информация/актуальность: В условиях глобализации сохранение национальной самобытности и культурных традиций становится приоритетной задачей системы образования Республики Узбекистан. Дошкольный возраст является определяющим периодом в становлении основ характера и формирования национальной самоидентификации как осознания принадлежности к своему этносу. Современная государственная политика Узбекистана, закрепленная в «Концепции развития системы дошкольного образования до 2030 года», направлена на воспитание гармонично развитой личности, обладающей национальным самосознанием и уважением к общечеловеческим ценностям.
Раскрыть и теоретически обосновать комплекс педагогических условий, способствующих эффективному воспитанию национального образа «Я» у детей дошкольного возраста в условиях дошкольных образовательных организаций (ДОО) Узбекистана.
O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARIDA ZAMONAVIY TA’LIMIY TOPSHIRIQARDAN FOYDALANISH YO‘LLARI
Maqolada o‘qish savodxonligi dasrlarida zamonaviy ta’lim topshiriqlarini yaratish va undan foydalanish y‘llariga alohida to‘xtab o‘tilgan. Undan tashqari ta’limiy topshiriq namunalari ham berilgan.
Ta’limiy, topshiriqlar, usullar o‘qish savodxonligi, kitobxonlik, ko‘nikmalar, maqsad, ochil dasturxon, begona jumla, rivojlantirish
FACEBOOK, TWITTER VA INSTAGRAM IJTIMOIY TARMOQLARIDAN MA’LUMOTLARNI TO‘PLASH
Mazkur maqolada Facebook, Twitter va Instagram platformalaridan ma’lumotlarni to‘plash jarayoni, uning texnik, huquqiy va axloqiy jihatlari tahlil qilingan. Ijtimoiy tarmoqlarning API interfeyslari orqali ma’lumotlarga kirish, dasturchi hisoblari va autentifikatsiya tokenlari yordamida ma’lumot olish mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, foydalanuvchi roziligi, maxfiylik siyosati, ma’lumotlarni saqlash, qayta ishlash va ulardan foydalanish bo‘yicha cheklovlar muhim omil sifatida ko‘rib chiqilgan.
Ijtimoiy tarmoqlar, Facebook, Twitter, Instagram, API, ma’lumot yig‘ish, foydalanuvchi roziligi, maxfiylik siyosati, autentifikatsiya, anonimlashtirish, ma’lumotlarni himoya qilish, GDPR, kiberxavfsizlik.
IJTIMOIY TARMOQLARDAN MA’LUMOTLARNI YIG‘ISH USULLARI
Mazkur maqolada ijtimoiy tarmoqlardan ma’lumotlarni yig‘ish usullari, ularning passiv va faol turlari hamda ochiq manbali razvedka (OSINT) vositalari tahlil qilingan. Passiv ma’lumot to‘plash usullari sifatida ochiq manbalardan axborot yig‘ish, profil tahlili, munosabatlar xaritasi, kontent va metama’lumotlarni tahlil qilish kabi jarayonlar yoritilgan. Shuningdek, faol ma’lumot yig‘ish usullari – ijtimoiy muhandislik, to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqa, avtomatlashtirilgan skanerlash vositalari va API’lardan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan.
Ijtimoiy tarmoqlar, ma’lumot yig‘ish, passiv usullar, faol usullar, OSINT, Kali Linux, Nmap, Maltego, Recon-ng, TheHarvester, metama’lumot, ijtimoiy muhandislik, kiberxavfsizlik.
IJTIMOIY TARMOQLARDA XAVFSIZLIK MUAMMOLARI
Mazkur maqolada ijtimoiy tarmoqlarda yuzaga kelayotgan xavfsizlik muammolari va ularning foydalanuvchilarga ta’siri tahlil qilingan. Xususan, shaxsiy ma’lumotlarning tarqalishi, kiberhujumlar, fishing, soxta akkauntlar, kiberbulling va zararli kontent kabi tahdidlar yoritib berilgan. Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda axborot xavfsizligini ta’minlash, maxfiylikni himoya qilish hamda foydalanuvchilarning raqamli savodxonligini oshirish masalalari ko‘rib chiqilgan.
Ijtimoiy tarmoq, internet, ijtimoiy tarmoq tahlili (ITT), tugun, qirra, markazlik, tarmoq zichligi, klasterlash, kichik dunyo fenomeni, axborot almashish, onlayn muloqot, maxfiylik, raqamli kommunikatsiya.
Mazkur maqolada ijtimoiy tarmoqlar tushunchasi, ularning turlari, asosiy xususiyatlari hamda jamiyat hayotiga ko‘rsatayotgan ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, ijtimoiy tarmoq tahlili (ITT) nazariy asoslari, uning asosiy tushunchalari – tugunlar, qirralar, markazlik, tarmoq zichligi, klasterlash va “kichik dunyo” fenomeni yoritib berilgan. Maqolada ijtimoiy tarmoqlarning axborot almashish, muloqot qilish, marketing va jamoatchilik fikrini shakllantirishdagi o‘rni ko‘rsatib o‘tilgan. Shu bilan birga, ularning salbiy jihatlari – vaqtni samarasiz sarflash, ma’naviy tahdidlar, maxfiylik va xavfsizlik muammolari ham tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari ijtimoiy tarmoqlardan oqilona va mas’uliyat bilan foydalanish zarurligini ko‘rsatadi.
Mazkur maqolada kiyim mayda detallariga ishlov berishning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. Kiyim ishlab chiqarish jarayonida yoqa, manjet, cho‘ntak, tugma, fermuar hamda bezak detallarining ahamiyati va ularni tayyorlash texnologik bosqichlari batafsil ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, mayda detallarni ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan zamonaviy uskunalar, texnologiyalar hamda sifat nazoratining o‘rni tahlil qilingan. Maqola tikuvchilik sohasi talabalari va mutaxassislari uchun mo‘ljallangan bo‘lib, kiyim sifati va estetik ko‘rinishini oshirishda mayda detallarni to‘g‘ri va sifatli tayyorlash muhimligini yoritib beradi.
Kiyim mayda detallari, tikuvchilik sanoati, tikuvchilik texnologiyasi, kiyim ishlab chiqarish, yoqa turlari, manjetlarga ishlov berish, cho‘ntak texnologiyasi, tugma va ilgaklar, fermuar tikish usullari, bezak detallar, dekorativ choklar, qotirma materiallar, sanoat tikuv mashinalari, dazmollash jarayoni, texnologik bosqichlar, kiyim sifati, estetik ko‘rinish, sifat nazorati, zamonaviy tikuv uskunalari, ishlab chiqarish samaradorligi.
ОБУЧЕНИЕ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ ЧИСЛАМ И АРИФМЕТИЧЕСКИМ ПОНЯТИЯМ ЧЕРЕЗ ПРИМЕРЫ ИЗ ПОВСЕДНЕВНОЙ ЖИЗНИ
Эффективное обучение числам и арифметическим понятиям в начальной школе играет ключевую роль в развитии мыслительных способностей детей, их навыков счета и восприятия повседневных ситуаций. В данной статье анализируются методы преподавания чисел и арифметических понятий через примеры из повседневной жизни. Рассматривается эффективность использования реальных жизненных ситуаций, объектов и интерактивных средств в учебном процессе, а также влияние этих методов на усвоение математических понятий детьми.
Начальное образование, математика, числа, арифметические понятия, примеры из повседневной жизни, навыки счета, интерактивные методы.
QADIMIY QO‘LYOZMALARDAGI ZARARLANISH TURLARI VA KOMPLEKS RESTAVRATSIYA YONDASHUVLARI
Ushbu ilmiy maqolada qadimiy qoʻlyozmalarning uch asosiy zarar turkumi - biologik, mexanik va kimyoviy buzilishlar har tomonlama tahlil qilingan. Qoʻlyozma materiallarining tabiiy tarkibi, ularning yemirilish sabablari, zarar koʻlamining ilmiy baholanishi hamda zamonaviy restavratsiya va konservatsiya usullarining qoʻllanilishi yoritilgan. Tadqiqotda xalqaro standartlar va amaliyotlar asosida qoʻlyozmalarni diagnostika qilish, iqlimiy boshqaruv, profilaktik saqlash va restavratsiyaning kompleks yondashuvlari yoritib berilgan. Maqola qo‘lyozmalarni asrash va tiklash bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar, arxivshunoslar, kitobshunoslar va restavratorlar uchun muhim ilmiy manba hisoblanadi.
qadimiy qoʻlyozmalar; biologik buzilishlar; mexanik buzilishlar; kimyoviy yemirilish; qoʻlyozma materiallari; diagnostika; restavratsiya; konservatsiya; deasidifikatsiya; profilaktik saqlash; iqlimiy boshqaruv; arxivshunoslik; kitobshunoslik.
BOLALAR FOLKLORIDA RAMZLARNING BADIIY VA TARBIYAVIY IFODASI
Ushbu maqolada bolalar folklori janrlarida ramzlarning badiiy tafakkur va tarbiya vositasi sifatidagi o‘rni tahlil qilinadi. Xususan, topishmoq, ertak, sanama, o‘yin qo‘shiqlari hamda allalarda uchraydigan ramziy obrazlar bolalar dunyoqarashi va estetik idrokini shakllantirishdagi ahamiyati nuqtayi nazaridan yoritiladi. Tadqiqot jarayonida folklorshunoslikda shakllangan nazariy qarashlar umumlashtirilib, mustaqil ilmiy xulosalar ilgari suriladi.
bolalar folklori, ramziy obraz, simvolika, xalq og‘zaki ijodi, estetik tarbiya.
MONTESQUIEU’S LEGAL DOCTRINES: HISTORICAL FOUNDATIONS, COMPARATIVE PERSPECTIVES, AND CONTEMPORARY RELEVANCE IN CENTRAL ASIA
This article examines Charles-Louis de Montesquieu’s legal doctrines as a foundational stage in the development of modern constitutionalism and comparative legal theory. Special attention is given to his concepts of the “spirit of laws,” the doctrine of separation of powers, political liberty, and his critique of despotism. The study emphasizes Montesquieu’s methodological approach, which integrates historical, social, moral, and geographical contexts, and highlights the relevance of his theories in contemporary constitutional design. Comparative historical examples from France, England, and Central Asia illustrate the practical application of Montesquieu’s principles. Contemporary developments in Uzbekistan and Kazakhstan demonstrate the enduring significance of separation of powers, judicial independence, and legal contextualization. The article concludes that Montesquieu’s doctrines remain essential for understanding and safeguarding the rule of law in diverse societies undergoing political and legal transformation.
Montesquieu; separation of powers; rule of law; political liberty; despotism; constitutionalism; comparative legal theory; Central Asia; Uzbekistan; Kazakhstan.
MAKTABGACHA TA’LIMDA “GAMIFISATION” (O‘YINLASHTIRISH) TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI.
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim jarayonida “gamifikatsiya” — o‘yin elementlarini ta’limga integratsiya qilish texnologiyalaridan foydalanishning samaradorligi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, o‘yinlashtirish bolalarning bilish faoliyatini faollashtiradi, motivatsiyasini kuchaytiradi, ijtimoiy-emotsional rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi hamda pedagogik jarayonni samarali tashkil etishga xizmat qiladi. Gamifikatsiya maktabgacha yoshdagi bolalarning tabiiy o‘yin ehtiyojiga asoslangan holda ta’lim sifatini oshiruvchi innovatsion texnologiya sifatida namoyon bo‘ladi.
gamifikatsiya,o‘yinlashtirish texnologiyalari,maktabgacha ta’lim ,ta’lim motivatsiyasi, raqamli pedagogika, o‘yin elementlari, bolalar rivojlanishi, o‘quv jarayoni samaradorligi.
COMPUTER GRAPHICS-BASED SYSTEM FOR VISUAL DIAGNOSIS OF MEDICAL DATA
The increasing volume and complexity of medical imaging data from CT, MRI, and PET pose challenges for accurate and efficient diagnosis. This study presents an integrated visual diagnostic system based on computer graphics principles. The system consists of three modules: data processing for image standardization and segmentation, visualization for interactive 2D/3D modeling using the Marching Cubes algorithm, and an interactive communication module supporting VR/AR interfaces. The system was evaluated on 450 retrospective images from public (TCIA) and local datasets focusing on breast and liver pathologies. The results showed a tumor detection precision of 93.5% and sensitivity of 90.8%. A user study involving ten clinicians demonstrated a 40% reduction in diagnostic time and confirmed the system’s effectiveness in understanding complex anatomical relationships, particularly for surgical planning. The findings indicate that computer graphics–based visual diagnostic systems can significantly enhance diagnostic accuracy, efficiency, and clinical communication.
Medical Imaging, 3D Visualization, Computer-Aided Diagnosis, Image Segmentation, Clinical Decision Support, Augmented Reality, Digital Diagnostics, Human-Computer Interaction, Diagnostic Accuracy, Visual Analytics
NEYTROFIL KEMOTAKSISI VA PH MUHIT ASIDOZ VA ALKALOZ SHAROITIDA PH-GRADIENTLARINING MIGRATSIYAGA TA’SIRI – KENG SHARXLI ILMIY MAQOLA
Neytrofillar, tabiiy immunitetning asosiy hujayralari sifatida, yallig‘lanish o‘chog‘iga tez migratsiya qilish uchun kemotaktik signallarni aniq qabul qilishga va ularga javob berishga qodir. Ushbu jarayonda atrofdagi pH muhitning o‘zgarishi muhim rol o‘ynaydi. Asidoz va alkaloz kabi patofiziologik holatlar ko‘pincha surunkali yallig‘lanish, sepsis, o‘smalar va metabolik buzilishlar bilan birga kechadi, bu esa to‘qimalarda va hujayralararo muhitda normal fiziologik diapazondan (7.35-7.45) sezilarli og‘ishlarga olib keladi. Ushbu maqola 2015-2025-yillar oralig‘ida o‘tkazilgan tadqiqotlar natijalariga tayanib, neytrofillarning kemotaktik migratsiyasiga tashqi pH o‘zgarishlarining va pH-gradientlarining (masalan, yallig‘lanish o‘chog‘ining kislotali yoki ishorali muhiti) ta‘sirini chuqur tahlil qiladi. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, yengil asidoz (pH ≈ 6.5-7.0) ko‘plab kemoatraktantlarga nisbatan neytrofil migratsiyasi va polarizatsiyasini kuchaytirishi mumkin, bu ehtimol protonli kanallar (masalan, ASIC va NHE1), G-ushlanma oqsillari bilan bog‘liq retseptorlar va hujayra skeleti oqsillari faolligining o‘zgarishi orqali amalga oshadi. Biroq, chuqur asidoz (pH < 6.5) hujayra energetik metabolizmining buzilishi, apoptosning faollashuvi va adhezyon molekulalarining ifodasining pasayishi tufayli kemotaksisni susaytirishi yoki to‘liq blokirovka qilishi mumkin. Aksincha, alkaloz (pH > 7.8) odatda neytrofil faolligini pasaytiradi, lekin ba‘zi sharoitlarda migratsiya yo‘llarining modulyatsiyasiga olib kelishi mumkin. Ushbu sharh shuningdek, pH-gradientlarni qayta ishlash uchun neytrofillarning molekulyar mexanizmlarini, shu jumladan pH sezgir retseptorlar va transporterlarni, shuningdek, klinik ahamiyatni, masalan, o‘smalar mikro-muhiti va kritik holatlardagi bemorlarni davolashda ushbu bilimlardan foydalanish imkoniyatlarini muhokama qiladi. pH muhitini nazorat qilish yangi terapevtik strategiyalarni, masalan, yallig‘lanishni cheklash yoki immun javobni kuchaytirish uchun ishlab chiqilishi mumkin.
neytrofil, kemotaksis, asidoz, alkaloz, pH-gradient, migratsiya, yallig‘lanish, immunitet, proton kanallari, mikro-muhit.
QON PH SILJISHINING NEYTROFIL FAGOTSITOZ VA FAGOLIZOSOMA KISLOTALANISHIGA TA’SIRI HUJAYRAVIY IMMUNITETNING ASOSIY MEXANIZMLARINI O‘RGANISH
Neytrofillar – bu tabiiy immunitetning asosiy hujayralari bo‘lib, ular o‘tkir yallig‘lanish jarayonida patogenlarni fagotsitoz qilish va yo‘q qilish orqali birinchi mudofaa chizig‘ini tashkil qiladi. Ushbu jarayonlarning samaradorligi ko‘plab omillarga bog‘liq bo‘lib, ulardan biri – atrof-muhitning kislotalilik darajasi yoki pHdir. Qon pH siljishi (asidoz yoki alkaloz) organizmning muhim homeostatik ko‘rsatkichi hisoblanib, u turli patologik holatlar (sepsis, shok, metabolik buzilishlar, nafas olish yetishmovchiligi) davrida kuzatiladi. So‘nggi o‘n yillikda o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, qon pHning pastayishi (metabolik yoki nafas asidozi) neytrofillarning fagotsitoz qobiliyatiga, shuningdek, fagolizosomada sodir bo‘ladigan kislotalanish jarayoniga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Fagotsitoz – bu patogenlarni hujayra ichiga olish jarayoni, keyin esa ular fagolizosomalarda oksidlovchi va gidrolitik vositalar yordamida yo‘q qilinadi. Fagolizosomalarning yetarli darajada kislotalanishi – lizosomal fermentlar (masalan, katepsinlar, lizozim) faolligi va reaktiv kislorod turlari (RKT) ishlab chiqarish uchun zarur shart hisoblanadi. [1,2] Ushbu maqolada 2015-2025 yillar oralig‘ida e’lon qilingan ilmiy ishlar asosida qon pH siljishining neytrofil fagotsitoz faolligi va fagolizosoma kislotalanishining dinamikasi va funksional natijalariga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, engil asidoz (pH 7.2-7.35) ba’zi fagotsitar funksiyalarni vaqtincha kuchaytirishi mumkin bo‘lsa-da, aniq va surunkali asidoz (pH <7.2) neytrofil yopishish, kemotaksis, fagotsitoz va o‘ldirish funksiyalarini sezilarli darajada susaytiradi, bu esa patogenlarni tozalashda pasayishga olib keladi. [3,4] Fagolizosoma kislotalanishi esa vakuolyar tip ATPazalarning (V-ATPaza) faolligiga bog‘liq bo‘lib, pH pasayishi bu pumpaning ishini buzishi va ion kanallarining funksiyasini o‘zgartirishi mumkin. [5] Natijada, bakterial patogenlarni yo‘q qilish samaradorligi kamayadi, bu esa infektsiyalarning og‘irlashishi va yallig‘lanishning surunkalashuviga olib kelishi mumkin. Ushbu sharhli maqola mavjud dalillarni umumlashtirib, klinik ahamiyatini ochib beradi va kelajakdagi tadqiqotlar yo‘nalishlarini belgilaydi. [6]
neytrofil, fagotsitoz, fagolizosoma, kislotalanish, qon pH, asidoz, metabolik buzilish, vakuolyar ATPaza, o‘z-o‘zini himoya, yallig‘lanish.