NEFT VA NEFTNI QAYTA ISHLASH MAHSULOTLARI
Abstract
Mazkur maqolada neftning tabiiy resurs sifatidagi ahamiyati, uning geologik kelib chiqishi va kimyoviy tarkibi batafsil yoritilgan. Neftning asosan uglevodorod birikmalaridan tashkil topgani, shuningdek uning tarkibida oltingugurt, azot va boshqa elementlar mavjudligi ilmiy asosda izohlangan. Neft konlarining shakllanish jarayoni hamda ularni qazib olish usullari haqida umumiy ma’lumotlar keltirilgan. Shuningdek, maqolada neftni qayta ishlash texnologik jarayonlari — fraksiyalash (atmosfera va vakuum haydash), kreking, reforming va tozalash bosqichlari keng yoritilgan. Har bir bosqichning maqsadi, mohiyati va amaliy ahamiyati tushuntirilgan. Neftni qayta ishlash natijasida olinadigan asosiy mahsulotlar, jumladan benzin, dizel yoqilg‘isi, aviakerosin, mazut, suyultirilgan gaz, bitum, parafin va surkov moylarining qo‘llanish sohalari batafsil bayon etilgan. Bundan tashqari, neftning kimyo sanoati uchun muhim xomashyo ekani, undan plastmassa, sintetik kauchuk, sun’iy tolalar, bo‘yoqlar va boshqa ko‘plab mahsulotlar ishlab chiqarilishi ta’kidlangan. Maqolada neft sanoatining iqtisodiyotdagi o‘rni, davlat byudjetiga qo‘shadigan hissasi hamda energetika xavfsizligidagi roli tahlil qilingan. Shu bilan birga, neft qazib olish va qayta ishlash jarayonlarining ekologik ta’siri, atrof-muhit ifloslanishi, iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq muammolar ham ko‘rib chiqilgan. Yakunda neftdan oqilona foydalanish, zamonaviy ekologik toza texnologiyalarni joriy etish va muqobil energiya manbalarini rivojlantirish zarurligi haqida xulosalar berilgan.
References
1. Neft va gaz kimyosi va texnologiyasi – А.А. Сысоев, Б.А. Любимов, Нефт и Газ (darslik).
2. Нефтепереработка и нефтехимия – под ред. А.Ф. Кутателадзе (rus tilida, universitetlar uchun darslik).
3. Crude Oil and Petroleum Products – автор: A. K. Abdulrahman (ingliz tilida, neft kimyosi asoslari).
4. Нефть и нефтепереработка – уч. пос. / под ред. В.С. Мясникова (rus tilida).
5. Petroleum Refining Technology and Economics – James H. Gary, Glenn E. Handwerk (ingliz tilida, neftni qayta ishlash texnologiyasi).
6. Neft texnologiyasi – O‘zbekiston oliy ta’lim pedagogik darsligi (milliy o‘quv dasturi asosida).
7. Neftni qayta ishlash texnologik jarayonlari – mualliflar: A.E. Zubarev, B.V. Golikov.
8. Refining Processes Handbook – Robert A. Meyers (ingliz tilida, keng qo‘llanma).
9. Нефтепереработка: структуры, процессы, оборудование – Автор: В.П. Шевченко.
10. Petroleum Refining: Principles and Practice – George A. Olah, et al. (ingliz tilidagi ilmiy qo‘llanma
11. O‘zbekiston milliy standartlari (O‘zDSt): neft mahsulotlari sifat talablari, tasnifi va belgilari.
12. O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim o‘quv dasturlari — Kimyo, Neft va gaz texnologiyalari bo‘yicha metodik yo‘riqnomalar.
