AKADEMIK LITSEY O‘QUVCHILARIDA NOSTANDART MATEMATIK MASALALARNI YECHISH KOMPETENSIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH: METODIK YONDASHUV

Authors

  • Mo‘min Shukurov Samarqand iqtisodiyot servis instituti akademik litseyi matematika fani o‘qituvchisi Author

Keywords:

izlanuvchan yondashuv(evristik) fikrlash, nostandart masalalar, akademik litsey, matematik modellashtirish, kognitiv rivojlanish.

Abstract

Standart algoritmik hisoblashlardan izlanuvchan yondashuv(evristik) fikrlashga o’tish jarayoni akademik litseylardagi matematika ta’limining fundamental kognitiv to’sig’i hisoblanadi. Mazkur tadqiqotda akademik litsey o‘quvchilarining nostandart matematik masalalarni yechish kompetensiyalarini takomillashtirishga qaratilgan optimallashtirilgan metodik tizim ishlab chiqilgan. Tadqiqot parametrli konstruksiyalar va kombinatorik-geometrik fazolarga yo’naltirilgan matematik modellashtirish usullari bilan integratsiyalashgan strukturaviy-funksional kognitiv modelga asoslangan. O’quvchilarning standart algoritmik tuzilmalardan izlanuvchan yondashuv, topologik va analitik modellashtirishga o’tishini ta’minlash orqali, taklif etilayotgan tizim kognitiv yuklamani maqbullashtiradi va qat’iy matematik mantiqni saqlaydi. O’tkazilgan pedagogik eksperiment natijasida olingan empirik ma’lumotlar qat’iy statistik metodlar, jumladan Pirsonning  va Styudentning -kriteriylari yordamida baholandi. Analitik natijalar nazorat guruhiga nisbatan tajriba guruhida izlanuvchan yondashuv mushohada salohiyati va nostandart masalalarni yechish samaradorligining statistik ahamiyatli ( ) darajada oshganligini tasdiqladi. Yaratilgan metodologik arxitektura standart o’quv dasturi matematikasi va murakkab matematik modellashtirish o’rtasidagi kognitiv bo’shliqni samarali bartaraf etib, akademik litseylar uchun masshtablanuvchi pedagogik asosni ta’minlaydi.

References

1. Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257-285.

2. Krutetskiy, V. A. (1976). The psychology of mathematical abilities in schoolchildren. University of Chicago Press.

3. Kolyagin, Yu. M. (1977). Zadachi v obuchenii matematike (Matematika o’qitishda masalalar). Moskva: Prosveshcheniye.

4. Polya, G. (1945). How to Solve It: A New Aspect of Mathematical Method. Princeton University Press.

5. Yunusova, D. I. (2007). Bo’lajak matematika o’qituvchilarini innovatsion faoliyatga tayyorlash nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: Fan.

6. Jumaev, M. E. (2004). Matematika o’qitish metodikasi. Toshkent: Ilm-ziyo.

7. Abylkasymova, A. A., & Shigaybayeva, G. N. (2020). Modern methodology of teaching mathematics in schools. Almaty: KazNPU.

8. Davydov, V. V. (2008). Problems of Developmental Teaching. Nova Science Publishers.

9. Kolmogorov, A. N. (1988). Matematika – nauka i professiya (Matematika – fan va kasb). Moskva: Nauka.

10. Sarantsev, G. I. (2002). Metodika obucheniya matematike v sredney shkole (O’rta maktabda matematika o’qitish metodikasi). Moskva: Prosveshcheniye.

11. Alixonov, S. (2001). Matematika o’qitish metodikasi. Toshkent: O’qituvchi.

12. Gnedenko, B. V. (1981). Matematicheskoye obrazovaniye v vuzax (Oliy o’quv yurtlarida matematika ta’limi). Moskva: Visshaya shkola.

13. Erdniev, P. M. (1992). Ukrupneniye didakticheskix yedinits v obuchenii matematike (Matematika o’qitishda didaktik birliklarni yiriklashtirish). Moskva: Prosveshcheniye.

14. Tursunov, I., & Nishonov, M. (2021). Didactic foundations of teaching mathematics based on an innovative approach. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences, 9(3), 45-51.

Downloads

Published

2026-10-05