INSON FIZIOLOGIK JARAYONLARINING MATEMATIK MODELLASHTIRILISHI KASALLIKLARNI DIAGNOSTIKA QILISH VA BASHORAT ETISH VOSITASI SIFATIDA
Keywords:
matematik modellashtirish, fiziologik jarayonlar, diagnostika, bashoratlash, biotibbiyot, qon aylanish, nafas olish, modda almashinuvi, kompyuter modeli, tahlil, algoritm, biostatistika, klinik ma’lumotlar, raqamli texnologiyalar, sog‘liqni saqlash, tibbiy informatika, tizimli yondashuv, fiziologik tahlil, model dinamikasi, fanlararo integratsiya.Abstract
Ushbu maqolada inson organizmidagi fiziologik jarayonlarni matematik modellashtirishning diagnostika va bashoratlashdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqotda qon aylanish, nafas olish, termoregulyatsiya, modda almashinuvi kabi murakkab biologik tizimlarni matematik tenglamalar orqali ifodalashning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Maqolada matematik modellar yordamida kasalliklarning rivojlanish mexanizmini tushunish, ularning dinamikasini tahlil qilish hamda kelgusidagi o‘zgarishlarni oldindan baholash imkoniyatlari ko‘rsatiladi. Bundan tashqari, raqamli texnologiyalar va kompyuter dasturlari orqali fiziologik jarayonlarni vizuallashtirish, tibbiyotda ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilishni takomillashtirish yo‘llari o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari tibbiyot va matematika fanlari integratsiyasining dolzarbligini, o‘qituvchilar va talabalarda fanlararo kompetensiyalarni shakllantirish zarurligini asoslaydi. Mazkur yondashuv sog‘lomlashtirish, kasalliklarning erta aniqlanishi va profilaktik tibbiyot sohalarida innovatsion yechimlarni yaratishga xizmat qiladi.
References
1. Guyton, A. C., & Hall, J. E. (2021). Textbook of Medical Physiology. Elsevier.
2. Худайкулова, Г. К., & Каримбаев, Ш. Д. (2023). Реформы высшего медицинского образования в Узбекистане.
3. Садиков, Х. М. А., Туйчиев, Л. Н., & Худайкулова, Г. К. (2023). Dependence of adherence to antiretroviral therapy on various factors (Doctoral dissertation, Беларусь, Гомель).
4. Туйчиев, Л. Н., Худайкулова, Г. К., Рахматуллаева, Ш. Б., & Муминова, М. Т. (2023). Сравнительный анализ клиники и течения острых диарей у детей при ВИЧ-инфекции. Детские инфекции, 22(2 (83)), 34-38.
5. Муминова, М. Т., Рахматуллаева, Ш. Б., & Худайкулова, Г. К. (2023). Постдипломное образование: судьба резидентов магистратуры после прохождения специализации.
6. Ганиева, С., Рахматуллаева, Ш. Б., & Худайкулова, Г. К. (2022). Влияние пробиотиков на суточную диарею у детей с ОКИ (Doctoral dissertation, Россия, Санкт-Петербург).
7. Даминов, Т. О., Туйчиев, Л. Н., Худайкулова, Г. К., Маматмусаева, Ф. Ш., Аладова, Л. Ю., & Собирова, Г. Н. (2014). Нарушение моторной функции билиарной системы у реконвалесцентов вирусных гепатитов А и В и методы ее коррекции. Детские инфекции, 13(2), 16-19.
8. Ядгарова, К. Т., Ашурова, В. И., Худайкулова, Г. К., & Муратова, Г. П. (2012). Профилактика передачи ВИЧ от матери ребенку в учреждениях родовспоможения Республики Узбекистан. Вестник врача, (2), 18-19.
9. Daminov, T. A., Tuychiev, L. N., Khudaykulova, G. K., & Rakhmatullaeva, S. B. (2019). Etiological structure of anemia in HIV-infected children. CHILDREN INFECTIONS, 18(2), 20-23.
10. Даминов, Т. А., Туйчиев, Л. Н., & Худайкулова, Г. К. (2015). Динамика CD4 лимфоцитов и вирусной нагрузки при естественном течении перинатальной ВИЧ-инфекции. Детские инфекции, 14(3), 26-29.
11. Туйчиев, Л. Н., Худайкулова, Г. К., Джураева, Н., & Эралиев, У. Э. (2023). A study of the factors affecting the effectiveness of COVID-19 rehabilitation.
12. Dilnoza, M., Maftuna, S., Guzalkhon, K., Makhliyo, S., & Maftuna, K. (2019). Modular training system as a factor of improving educational process. International Journal of Innovative Technology and Exploring Engineering, 9(1), 3160-3166.
13. Xaydarova, G. Z. (2024). Maqol va matallarning tuzilishi. Tamaddun nuri jurnali, 5(56), 450-453.
14. Ibodatxon, O., & Go’zalxon, X. (2024). Group work strategies in efl classes. Western European Journal of Historical Events and Social Science, 2(2), 37-40.
15. Guzalkhon, K. (2023). Translation of linguistic means of caressing in English into Uzbek. Proceedings of International Educators Conference, 2(3), 51-53.
16. Guzalkhon, K. (2023). The usage of modern technologies in EFL vocabulary classes. Proceedings of International Educators Conference, 2(3), 51-53.
17. Khaydarova, G. (2025). Language learning in social investment: identity, power, and investment in multilingual adult learners. International Journal of Artificial Intelligence, 1(1), 1022-1024.
18. Kushakova, M. N., Akhmedov, B. A., Kushakova, M. S., & Umarova, D. R. Economic Characteristics and Principles of the Formation of the Transport Cluster in the Tourism Sector in the Conditions of the Digital Economy. Sustainable Development of Transport, 107.
19. Akhmedov, B. A. (2025). Implementing artificial intelligence and virtual learning environments in Elementary Schools in Uzbekistan. Procedia Environmental Science, Engineering and Management, 12(1), 63-70.
20. Кадирова, О. Х., & Кадирова, З. З. (2022). Ўзбек терминологияси. Журнал филологических исследований, 1(2), 156-160.
21. Кадирова, З. З. (2019). Психолого-педагогические проблемы изучения понимания учебно-воспитательных ситуаций учителем. Профессионализм педагога: компетентностный подход в образовании, 1(1), 6-11.
22. Kadirova, Z. Z. (2022). Alisher Navoiyning nasriy asarlarida perifrazalar. Monografiya, 1(1), 120.
23. Рустамова, Х. Е., Худайкулова, Г. К., & Мирхамидова, С. М. (2023). Роль среднего медицинского персонала в составлении плана ухода за больными ВИЧ. In НАУКА, ОБЩЕСТВО, ОБРАЗОВАНИЕ В СОВРЕМЕННЫХ УСЛОВИЯХ (pp. 189-202).
24. Edelstein-Keshet, L. (2005). Mathematical Models in Biology. SIAM.
25. Murray, J. D. (2011). Mathematical Biology: I. An Introduction. Springer.