TEMURIYLAR RENESSANSIDA ULUG‘BEKNING ILMIY FAOLIYATI VA RASADXONA AN’ANALARI
Keywords:
“Zij-I jadidi ko’ragoniy”, rasadxona, Marog’a, Nasiriddin Tusi, astranomiya, musiqa, sekstant.Abstract
Ushbu maqolada Temuriylar renessansi davrida buyuk olim va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bekning ilmiy faoliyati hamda uning tashkil etgan Samarqand rasadxonasining ilm-fan taraqqiyotidagi o‘rni yoritilgan. Tadqiqotda XV asrda Movarounnahr hududida astronomiya va matematika fanlarining rivojlanishi, Ulug‘bek boshchiligida faoliyat yuritgan ilmiy maktab hamda rasadxona an’analari tahlil qilinadi. Shuningdek, Samarqand rasadxonasida olib borilgan ilmiy kuzatishlar natijasida yaratilgan “Zij-I jadidi ko’ragoniy” asarining astronomiya tarixidagi ahamiyati ko‘rsatib beriladi. Maqolada Ulug‘bek va uning shogirdlari tomonidan amalga oshirilgan ilmiy tadqiqotlarning jahon ilm-fani rivojiga qo‘shgan hissasi ham yoritilgan.
References
1. Ahmedov B. O‘zbekiston tarixi manbalari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2001.
2. Ziyo A. O‘zbek davlatchiligi tarixi. – Toshkent: Sharq, 2000.
3. Ahmedov B. Amir Temur va Temuriylar davri tarixi. – Toshkent: Fan, 1996.
4. Улуғбек Мухаммад Тарагай. Зидж. Новые гурагановы астрономические таблицы / Вступительная статья, перевод, комментарии и указатели А.А. Ахмедова. Ташкент, 1994. 32-бет
5. Sharafiddin Ali Yazdiy. Zafarnoma. Toshkent, “Sharq” nashriyot-matbaa konserni bosh tahririyati. – T., 1997.
6. Mirzo Ulug‘bek. To‘rt ulus tarixi. – Toshkent, 1994
7. Амир Темур ва Улуғбек замондошлархотирасида / Б.Аҳмедов, У.Увватов, Ғ.Каримов вабошқалар. – Тошкент: Ўқитувчи, 1996. – 6 б.
1. Isaev, S., Sarimsakov, M., Sarimsakova, M., Turdaliev, A., Abdukhakimova, K., & Mirzaeva, M. (2023). Application of water-saving irrigation technologies of intensive apple orchards in the irrigated regions of Uzbekistan. In E3S Web of Conferences (Vol. 389, p. 03052). EDP Sciences.
2. Isaev, S., Khasanova, O., Boltaev, S., Dauletbayev, B., & Djumanazarova, A. (2023). Efficiency of drip irrigation of almonds and pistachios with snow and rainwater. In E3S Web of Conferences (Vol. 371, p. 01044). EDP Sciences.
3. Isaev, S., Gofirov, A., Tadjiyev, S., Bulanbayeva, P., & Djumanazarova, A. (2023). Effects of different salinity levels in topsoil on the growth, development and yield of winter wheat. In BIO Web of Conferences (Vol. 65, p. 04004). EDP Sciences.
4. Sultonov, K., Kholmurodova, G., Eshonkulov, J., Allanov, K., Sindarov, O., Khayitov, K., ... & Khaitov, B. (2025). Effect of integrative NPK soil and foliar nutrition on winter wheat (Triticum aestivum L.) productivity in irrigated arid lands. Frontiers in Sustainable Food Systems, 8, 1508913.
5. Джуманазарова, А. Т., & Узаков, Т. Ж. (2008). Повышение эффективности использования мелиорированных земель. Сб. науч. тр.. НФТашГАУ. Нукус.
6. Saparov, A. B., Khidirov, S. K., Khalimbetov, A. B., Djumanazarova, A. T., Tolepova, S. B., & Seitmuratov, A. R. (2023). Methods of channel calculations to improve the operational mode of main canals. In E3S Web of Conferences (Vol. 410, p. 05035). EDP Sciences.
7. Glovatskiy, O., Djumanazarova, A., Saparov, A., Nasirova, N., Sultonov, A., & Sattorov, A. (2023). Improvement of water distribution management methods for operating modes of machine channels. In E3S Web of Conferences (Vol. 401, p. 01023). EDP Sciences.
8. Серикбаев, Б. С., Серикбаева, Э. Б., Джуманазарова, А. Т., Эргашев, Т., Мирзохидова, Ф. М., & Мирзаахмедова, Н. (2008). Удобрительный режим орошения кукурузы на силос при поливе животноводческими стоками. Журнал: Вестник аграрной науки Узбекистана. Ташкент. 2008г, 3, 33.
9. Ernazarova, B., Zhusubaliev, T., Bakirova, A., Zhusupbaeva, G., Akparalieva, O., Abdullaeva, Z., ... & Orozmatova, A. (2022). Study of Biological Activity and Toxicity of Thiosemicarbazides Carbohydrate Derivatives by in Silico, in Vitro and in Vivo Methods. Journal of Agricultural Chemistry and Environment, 11(1), 15-23.
10. Джуманазарова, А. Т., Генжемуратов, А. С., & Жумамуратов, Д. К. (2021). Изменение режима и использование пресных подземных вод Южного Приаралья. СЕЛЕКЦИЯ, СЕМЕНОВОДСТВО, ТЕХНОЛОГИЯ ВОЗДЕЛЫВАНИЯ И ПЕРЕРАБОТКА СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННЫХ КУЛЬТУР, 249-253.
11. Джаксымуратов, К. М., Джуманазарова, А. Т., Бекмуратов, А. У., Алланазаров, Б. Р., & Отепов, П. Т. (2021). ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ПРЕСНЫХ ПОДЗЕМНЫХ ВОД МЕСТОРОЖДЕНИЯ КЕГЕЙЛИ. Экономика и социум, (12-1 (91)), 975-980.
12. Хужакулов, Р., & Джуманазарова, А. (2019). Исследования по определению конечной величины просадки оснований гидротехнических сооружений. Сельскохозяйственные технологии, 1(4), 10-15.
13. Серикбаев, Б. С., Джуманазарова, А. Т., & Носиров, Ф. Э. (2016). Влияние рельефа поля на элементы бороздкового полива. Irrigatsiya va Meliоratsiya, (2), 14-16.
14. Бауатдинов, Т. С., & Джуманазарова, А. Т. (2016). Влияние глауконитовых песков на урожайность кукурузы. Современные тенденции развития аграрного комплекса, 377-381.
15. Джуманазарова, А. Т., & Бауатдинов, Т. С. (2016). ПЕРСПЕКТИВНОЕ ПОЛЕЗНОЕ ИСКОПАЕМОЕ МНОГОПРОФИЛЬНОГО ПРИМЕНЕНИЯ. In СОВРЕМЕННОЕ ЭКОЛОГИЧЕСКОЕ СОСТОЯНИЕ ПРИРОДНОЙ СРЕДЫ И НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ РАЦИОНАЛЬНОГО ПРИРОДОПОЛЬЗОВАНИЯ (pp. 1092-1097).
16. Karimov, A., Khalikov, B., Isaev, S., Sindarov, O., Khayitov, K., Avliyakulov, M., ... & Khaitov, B. (2025). Efficiency of drip irrigation in amaranth production using the HYDRUS-1D model. Frontiers in Sustainable Food Systems, 9, 1612679.
17. Tengelovna, D. A. (2024). WIDESPREAD USE OF MODERN TECHNOLOGIES AND INNOVATIONS IN AGRICULTURE. IMRAS, 7(4), 221-228.
18. Джуманазарова, А. Т., & Тлеубергенов, Е. Б. (2024). РЕШЕНИЯ ПРОБЛЕМЫ ОПТИМИЗАЦИИ ВОДОСБЕРЕЖЕНИЯ. In INTERDISCIPLINE INNOVATION AND SCIENTIFIC RESEARCH CONFERENCE (Vol. 2, No. 19, pp. 90-94).
19. Сапаров, А. Б., Джуманазарова, А. Т., & Сапаров, Б. Б. (2022). МЕТОДИКА РАСЧЁТА ДЕФОРМАЦИИ КАНАЛОВ ДЛЯ УЛУЧШЕНИЯ ПРОПУСКНОЙ СПОСОБНОСТИ И РЕЖИМА ЭКСПЛУАТАЦИИ (НА ПРИМЕРЕ РЕСПУБЛИКИ КАРАКАЛПАКСТАН). In Мелиорация как драйвер модернизации АПК в условиях изменения климата (pp. 176-182).
20. Джуманазарова, А. Т., & Генжемуратов, А. С. (2020). Использование минерализованных грунтовых вод при поливе сельскохозяйственных культур на засоленных землях. Евразийское научное объединение, (6-6), 492-494.
21. Tadjiev, S., Isashov, A., Ashirov, Y., Djumanazarova, A., Butayarov, A., Sarimsakov, M., ... & Bekmurodov, K. (2026). Mitigating irrigation-induced soil erosion and enhancing soil ecosystem services on sloping lands using zig-zag furrow irrigation in cotton production. Frontiers in Agronomy, 8, 1778881.
22. Джуманазарова, А. Т., Таирова, А. У., & Бекжанов, Н. Б. (2025). ВАЖНОСТЬ ПЛОДОРОДИЯ ПОЧВЫ НЕВОЗМОЖНО ПЕРЕОЦЕНИТЬ. AMERICAN JOURNAL OF EDUCATION AND LEARNING, 3(4), 922-931.
23. Джуманазарова, А. Т., & Уббиниязова, С. (2025). УЗБЕКИСТАН ЯВЛЯЕТСЯ ОДНИМ ИЗ ВЕДУЩИХ МИРОВЫХ ПРОИЗВОДИТЕЛЕЙ ХЛОПКА. IMRAS, 8(3), 259-266.