DAVLAT OLIY TA’LIM TASHKILOTLARIDA MOLIYAVIY MUSTAQILLIKNING IQTISODIY MOHIYATI, EVOLYUTSIYASI VA INSTITUTSIONAL XUSUSIYATLARI
Abstract
Maqolada davlat oliy ta’lim tashkilotlarida moliyaviy mustaqillikning iqtisodiy mohiyati, evolyutsion bosqichlari va institutsional xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda qiyosiy-institutsional tahlil, kontent tahlil va nazariy sintez usullaridan foydalanildi. O‘zbekiston oliy ta’limidagi 2019–2026-yillar islohotlari asosida moliyaviy mustaqillikning shakllanish bosqichlari tizimlashtirildi. Natijada moliyaviy mustaqillikning formal, amaliy va natijaviy darajalari farqlandi hamda “normativ vakolat – boshqaruv qobiliyati – strategik resurs allokatsiyasi – strategik natija” konseptual modeli taklif etildi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmoni.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-61-son “Davlat oliy ta’lim muassasalariga moliyaviy mustaqillik berish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori (amaldagi tahrir bilan).
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-60-son “Davlat oliy ta’lim muassasalarining akademik va tashkiliy-boshqaruv mustaqilligini ta’minlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 10-apreldagi PF-58-son “Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar tizimini takomillashtirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni.
5. Bennetot Pruvot E., Estermann T., Popkhadze N. University Autonomy in Europe IV: The Scorecard 2023. Brussels: European University Association, 2023.
6. Kohtamäki V. How do Higher Education Institutions Enhance their Financial Autonomy? Examples from Finnish Polytechnics // Higher Education Quarterly. 2011. Vol. 65, No. 2. P. 164–185. DOI: 10.1111/j.1468-2273.2010.00475.x.
7. Pfeffer J., Salancik G.R. The External Control of Organizations: A Resource Dependence Perspective. New York: Harper & Row, 1978.
8. Clark B.R. Creating Entrepreneurial Universities: Organizational Pathways of Transformation. Oxford: Pergamon Press, 1998.
9. Hood C. A Public Management for All Seasons? // Public Administration. 1991. Vol. 69, No. 1. P. 3–19. DOI: 10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x.
10. Garad A. et al. Exploring the impact of financial autonomy on educational quality in higher education institutions // Social Sciences & Humanities Open. 2025. Vol. 12. Article 101935. DOI: 10.1016/j.ssaho.2025.101935.
11. Al Gharsi A.Y., Belhaj F.A., Nirmala R. Academic autonomy as driving change: Investigating its effect on strategy development and university performance // Heliyon. 2024. Vol. 10, No. 8. e29536. DOI: 10.1016/j.heliyon.2024.e29536.
12. Abdualimova Z., Kholmuradov R., Hamroyeva S., Yusupova H., Valiyeva N. From financial autonomy to performance-based funding for sustainable development financing of higher education institutions in Uzbekistan // Frontiers in Education. 2026. Vol. 11. Article 1920875. DOI: 10.3389/feduc.2026.1920875.
13. Johnstone D.B., Marcucci P.N. Financing Higher Education Worldwide: Who Pays? Who Should Pay? Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2010.
14. Barney J. Firm Resources and Sustained Competitive Advantage // Journal of Management. 1991. Vol. 17, No. 1. P. 99–120. DOI: 10.1177/014920639101700108.
15. OECD. Benchmarking Higher Education System Performance. Paris: OECD Publishing, 2019. DOI: 10.1787/be5514d7-en.