REM UYQUNING NEYROFIZIOLOGIK MEXANIZMLARI: KLASSIK MODELLAR, NEYROMEDIATORLAR DINAMIKASI VA ONTOGENEZ DAVOMIDA FUNKSIONAL AHAMIYATI

Authors

  • Mamadiyarova Dilshoda Umirzokovna Author
  • Samandarov Umarbek Yunusovich Author
  • Uralova Bahora Samariddinovna Author
  • Egamberdiyeva Bahora Eldorovna Author

Keywords:

REM uyqu, uyqu fiziologiyasi, REM-on / REM-off mexanizmlari, neyromediatorlar, dofamin, tushlar, miya rivojlanishi, neyrotasvirlash.

Abstract

Tezkor ko‘z harakatlari bilan kechuvchi uyqu (REM uyqu) yuqori kortikal faollik, yorqin tushlar va mushak atoniyasi bilan tavsiflanadigan o‘ziga xos neyrofiziologik holat hisoblanadi. REM uyqu davridagi elektroensefalografik ko‘rsatkichlar uyg‘oqlik holatida kuzatiladigan naqshlarga o‘xshash bo‘lsa-da, po‘stloq osti tuzilmalarining faollashuv mexanizmlari va ularning funksional oqibatlari hali to‘liq o‘rganilmagan. Ushbu sharh maqola REM uyquning klassik neyrofiziologik modellarini neyrotasvirlash va neyrokimyoviy tadqiqotlarning so‘nggi natijalari bilan integratsiya qilgan holda REM uyqu regulyatsiyasiga yangilangan va keng qamrovli qarashni taqdim etadi. Maqolada REM-on va REM-off neyron tizimlariga, shuningdek asetilxolin, glutamat va dofaminning REM uyquni hamda tushlar bilan bog‘liq emotsional tajribalarni modulyatsiya qilishdagi roliga alohida e’tibor qaratilgan. Bundan tashqari, REM uyquning ontogenez davomida tutgan o‘rni tahlil qilinib, uning erta miya rivojlanishidagi hal qiluvchi ahamiyati, shuningdek kattalarda xotira mustahkamlanishi, emotsional regulyatsiya va moslashuvchan xulq-atvor jarayonlaridagi ishtiroki yoritib beriladi. REM uyqu regulyatsiyasining buzilishi bilan bog‘liq nevrologik va psixiatrik kasalliklar nuqtayi nazaridan uning klinik ahamiyati ham muhokama qilinadi.

References

1. Hobson, J. A., Pace-Schott, E. F., & Stickgold, R. (2000). Dreaming and the brain: Toward a cognitive neuroscience of conscious states. Behavioral and Brain Sciences, 23(6), 793–842.

2. Pace-Schott, E. F., & Hobson, J. A. (2002). The neurobiology of sleep: Genetics, cellular physiology and subcortical networks. Nature Reviews Neuroscience, 3(8), 591–605.

3. Brown, R. E., Basheer, R., McKenna, J. T., Strecker, R. E., & McCarley, R. W. (2012). Control of sleep and wakefulness. Physiological Reviews, 92(3), 1087–1187.

4. Luppi, P. H., Peyron, C., & Fort, P. (2017). Not a single but multiple populations of GABAergic neurons control sleep. Sleep Medicine Reviews, 32, 85–94.

5. Dang-Vu, T. T., Schabus, M., Desseilles, M., Albouy, G., Boly, M., Darsaud, A., et al. (2008). Spontaneous neural activity during human slow wave sleep. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 105(39), 15160–15165.

6. Fox, K. C. R., Nijeboer, S., Solomonova, E., Domhoff, G. W., & Christoff, K. (2013). Dreaming as mind wandering: Evidence from functional neuroimaging and first-person content reports. Frontiers in Human Neuroscience, 7, 412.

7. Solms, M. (2000). Dreaming and REM sleep are controlled by different brain mechanisms. Behavioral and Brain Sciences, 23(6), 843–850.

8. Siclari, F., Baird, B., Perogamvros, L., Bernardi, G., LaRocque, J. J., Riedner, B., et al. (2017). The neural correlates of dreaming. Nature Neuroscience, 20(6), 872–878.

9. Stickgold, R., & Walker, M. P. (2013). Sleep-dependent memory triage: Evolving generalization through selective processing. Nature Neuroscience, 16(2), 139–145.

10. Hobson, J. A., & Friston, K. J. (2014). Waking and dreaming consciousness: Neurobiological and functional considerations. Progress in Neurobiology, 98(1), 82–98.

11. Scammell, T. E., Arrigoni, E., & Lipton, J. O. (2017). Neural circuitry of wakefulness and sleep. Neuron, 93(4), 747–765.

12. Luppi, P. H., Clément, O., & Sapin, E. (2013). GABAergic mechanisms of paradoxical (REM) sleep generation. Pflügers Archiv – European Journal of Physiology, 465(9), 1315–1329.

Downloads

Published

2026-01-30