TUPROQ ORGANIK MODDASINING TARKIBI VA UNUMDORLIKKA TA’SIRI

Authors

  • Iksanova Farida Rashidovna Author
  • Abduvoxidova Diyora Baxtiyor qizi Author
  • Odilbekova Mashhura Umidjon qizi Author
  • Sattorova Madinabonu Sanjar qizi Author

Keywords:

tuproq organik moddasi, gumus fraksiyasi, mikrobiologik transformatsiya, organo-mineral komplekslar, uglerod sekvestratsiyasi, tuproq unumdorligi, agroekotizim barqarorligi

Abstract

Mazkur maqolada tuproq organik moddasining (TOM) tarkibi, uning fraksiyalari hamda agroekotizim unumdorligiga ko‘rsatadigan ta’siri tizimli yondashuv asosida tahlil qilindi. Organik moddaning faol va barqaror fraksiyalari mikrobiologik transformatsiya jarayonlari orqali oziqa elementlar aylanishini boshqarishi hamda organo-mineral komplekslar hosil qilishi ilmiy adabiyotlar asosida asoslab berildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, TOM tuproqning agregat barqarorligi, kation almashinish sig‘imi, suv rejimi va mikrobiologik faolligini belgilovchi asosiy omil hisoblanadi. Organik modda zaxirasining kamayishi degradatsion jarayonlarni kuchaytirib, hosildorlikning pasayishiga olib keladi. Shu bilan birga, TOM uglerod sekvestratsiyasi jarayonida muhim rezervuar sifatida iqlim barqarorligini ta’minlashda ham ahamiyat kasb etadi. Barqaror agrotexnik tadbirlar orqali tuproq organik moddasini boshqarish yuqori va uzoq muddatli hosildorlikni ta’minlashning asosiy strategik yo‘nalishi sifatida baholandi.

References

1) Akhatov, A., Gafurov, B., Jakhonov, A., & Khalimbetov, A. (2020). Distribution of the forms of reserves of humus in typical sierozems formed in geomorphological areas Tashkent–Keles. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 869, 042018.https://doi.org/10.1088/1757-899X/869/4/042018 O‘zbekiston bo‘z tuproqlarida gumus fraksiyalari va unumdorlik bilan bog‘liqligi)

2) Cotrufo, M. F., Soong, J. L., Horton, A. J., Campbell, E. E., Haddix, M. L., Wall, D. H., & Parton, W. J. (2019). Formation of soil organic matter via biochemical and physical pathways of litter mass loss. Nature Geoscience, 12(12), 989–994. https://doi.org/10.1038/s41561-019-0489-6

(Mikrobial karbon transformatsiyasi va organo-mineral komplekslar hosil bo‘lishi)

3) Lal, R. (2020). Soil organic matter and its role in soil health and crop productivity. Soil & Tillage Research, 204, 104717. https://doi.org/10.1016/j.still.2020.104717

(Organik modda va hosildorlik o‘rtasidagi bog‘liqlik)

4) Lehmann, J., & Kleber, M. (2015). The contentious nature of soil organic matter. Nature,528,60–68.https://doi.org/10.1038/nature16069 (Organik moddaning molekulyar tabiati va barqarorlashuv mexanizmi)

5) Minasny, B., Malone, B. P., McBratney, A. B., et al. (2017). Soil carbon 4 per mille. Geoderma, 292, 59–86. https://doi.org/10.1016/j.geoderma.2017.01.002

(Uglerod sekvestratsiyasi va global barqarorlik)

6) Paustian, K., Lehmann, J., Ogle, S., Reay, D., Robertson, G. P., & Smith, P. (2016). Climate-smart soils. Nature, 532, 49–57. https://doi.org/10.1038/nature17174

(TOM va iqlim o‘zgarishi o‘rtasidagi bog‘liqlik)

7) Schmidt, M. W. I., Torn, M. S., Abiven, S., et al. (2011). Persistence of soil organic matter as an ecosystem property. Nature, 478, 49–56. https://doi.org/10.1038/nature10386 (Organik modda barqarorligi va ekotizim xususiyati)

8) Six, J., Conant, R. T., Paul, E. A., & Paustian, K. (2002). Stabilization mechanisms of soil organic matter: Implications for C-saturation of soils. Plant and Soil, 241,155–176. https://doi.org/10.1023/A:1016125726789 (Organik modda stabilizatsiyasi va agregat barqarorligi)

9) Umarov, S., et al. (2025). Land degradation in Uzbekistan: Key challenges and sustainable solutions. Frontiers in Sustainable Food Systems.

(O‘zbekiston sharoitida degradatsiya va organik modda kamayishi)

Downloads

Published

2026-02-28