RAXIT KASALLIGIDA SUYAK TIZIMINING ANATOMIK O‘ZGARISHLARI
Keywords:
raxit, D vitamini yetishmovchiligi, osteoid to‘qima, mineralizatsiya buzilishi, epifiz plastinkasi, metafiz kengayishi, kraniotabes, ko‘krak qafasi deformatsiyasi, genu varum, osteomalatsiya, gipokalsemiya, gipofosfatemiya, ikkilamchi giperparatireoz, suyak mineral zichligi, osteoblast, osteoklast, kalsitriol, paratgormon, suyak remodellanishi, trabekulyar suyak, kompakt suyak, mineral matritsa.Abstract
Raxit bolalik davrida uchraydigan, asosan D vitamini yetishmovchiligi bilan bog‘liq bo‘lgan metabolik suyak kasalligi hisoblanadi. Ushbu kasallikda suyak to‘qimasining mineralizatsiyasi buziladi, osteoid modda ortiqcha to‘planadi va natijada suyaklar yumshaydi hamda deformatsiyalanadi. Raxit organizmda kalsiy-fosfor almashinuvining izdan chiqishi bilan kechadi va suyak tizimida chuqur anatomik, morfologik hamda mikroarxitekturaviy o‘zgarishlarga olib keladi. Patogenez jarayonida osteoblastlar tomonidan sintez qilinadigan organik matriks mineral komponent bilan yetarli darajada to‘yinmaydi, gidroksiapatit kristallari hosil bo‘lishi sustlashadi va suyakning elastikligi ortib, mustahkamligi kamayadi. Ayniqsa tez o‘sish davrida bo‘lgan chaqaloqlar va 1–3 yoshli bolalarda kasallik keng tarqalgan bo‘lib, bu davrda suyak to‘qimasining o‘sish sur’ati yuqori bo‘lgani sababli mineral yetishmovchiligi tezda anatomik deformatsiyalarni yuzaga keltiradi. Mineralizatsiya jarayonining buzilishi epifiz plastinkasida xondrogenez va osteogenez jarayonlarining izdan chiqishiga sabab bo‘ladi. Natijada suyaklarning uzunlamasiga o‘sishi sekinlashadi, metafiz sohalari kengayadi, ossifikatsiya chizig‘i notekis shakllanadi va skelet simmetriyasi buziladi. Raxitda nafaqat makroskopik deformatsiyalar, balki mikroskopik darajada osteoid qatlam qalinlashuvi, trabekulyar struktura siyraklashuvi va kortikal qatlam yupqalashuvi kuzatiladi. Maqolada raxit kasalligida suyak tizimida yuzaga keladigan makroskopik, mikroskopik, biokimyoviy, radiologik va klinik-anatomik o‘zgarishlar chuqur ilmiy asosda yoritiladi.
References
1. Holick M.F. Vitamin D deficiency. New England Journal of Medicine, 2007; 357: 266–281.
2. Wagner C.L., Greer F.R. Prevention of rickets and vitamin D deficiency in infants and children. Pediatrics, 2008; 122(5): 1142–1152.
3. Carpenter T.O., Shaw N.J., Portale A.A. et al. Rickets. Nature Reviews Disease Primers, 2017; 3: 17101.
4. Thacher T.D., Fischer P.R., Strand M.A. Nutritional rickets around the world. Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology, 2013; 136: 201–206.
5. Ибрагимов Ш.И. Болалар ортопедияси. Тошкент: Ilm Ziyo; 2019.
6. Нуритдинов Б.Б. Болаларда модда алмашинуви бузилишлари. Tibbiyot va innovatsiya, 2021; №2: 52–58.
