UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARIDA O‘QUVCHILARNI KASBGA YO‘NALTIRISH TIZIMINI STRATEGIK BOSHQARISHNING AMALDAGI HOLATI: MUAMMOLAR VA BOSHQARUV EHTIYOJLARI

Authors

  • Suleymanova Dilfuza Vaxidovna Oriental universiteti mustaqil tadqiqotchisi Author

Keywords:

kasbga yo‘naltirish, strategik boshqaruv, ta’lim menejmenti, normativ-institutsional tahlil, boshqaruv ehtiyoji, diagnostik matritsa, manfaatdor tomonlar, monitoring, dalillarga asoslangan qaror.

Abstract

Maqolada O‘zbekiston umumiy o‘rta ta’lim maktablarida o‘quvchilarni kasbga yo‘naltirish tizimini strategik boshqarishning normativ-institutsional holati tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi tegishli hujjatlarda belgilangan vazifalar bilan maktab darajasida tekshirilishi zarur bo‘lgan boshqaruv amaliyotini farqlash hamda rivojlanish ehtiyojlarini aniqlash vositasini taklif etishdan iborat. Maqsadli tanlangan beshta normativ-huquqiy hujjat sifat tahlili, ilmiy yondashuvlarni qiyoslash va funksional tasniflash usullari bilan o‘rganildi. Natijada kasbiy tayyorgarlik, maktab–tadbirkor hamkorligi, malaka talablari, maslahatchi faoliyati va uzluksiz kasbiy yo‘naltirish o‘rtasidagi boshqaruv bog‘lanishlari tavsiflandi. Strategik-maqsadli, diagnostik-individual, axborot-tahliliy, integrativ-ta’limiy, amaliy-professional, hamkorlik hamda monitoring-baholash yo‘nalishlari bo‘yicha diagnostik matritsa ishlab chiqildi. Normativ talab, tasdiqlangan ijro va baholangan natijani alohida qayd etish taklif qilindi. Mualliflik talqinida boshqaruv ehtiyoji tadbirlar sonini oshirishdan ko‘ra, dalilni asoslangan qaror va qayta aloqa bilan bog‘lashda namoyon bo‘ladi. Maqola hujjatli tahlilga asoslangan; unda maktablar bo‘yicha reprezentativ so‘rov natijalari yoki mexanizmning empirik samaradorligi da’vo qilinmaydi.

References

1. OECD. The State of Global Teenage Career Preparation. Paris: OECD Publishing, 2025. 62 p. DOI: 10.1787/d5f8e3f2-en.

2. Watts A.G., Sultana R.G. Career Guidance Policies in 37 Countries: Contrasts and Common Themes // International Journal for Educational and Vocational Guidance. 2004. Vol. 4. P. 105–122. DOI: 10.1007/s10775-005-1025-y.

3. International Labour Organization; European Training Foundation. Developing National Career Development Support Systems: Pathways to Enhance Lifelong Career Guidance, Career Education and Career Development Support for Workers. Geneva; Turin: ILO; ETF, 2021. vii, 43 p. ISBN 978-92-2-034521-4. Elektron manba

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 2-fevraldagi PQ-53-son “Umumiy o‘rta ta’lim muassasalari o‘quvchilarini xorijiy til va zamonaviy kasblarga o‘qitish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori. LexUZ. Murojaat sanasi: 20.10.2026. Rasmiy matn

5. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 11-fevraldagi 78-son “Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida o‘quvchilarni kasb-hunarga o‘qitishda tadbirkorlik subyektlarini jalb etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. LexUZ. Murojaat sanasi: 20.10.2026. Rasmiy matn

6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 30-sentabrdagi PQ-345-son “O‘zbekiston Respublikasi milliy malaka tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. LexUZ. Murojaat sanasi: 20.10.2026. Rasmiy matn

7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 8-sentabrdagi PQ-277-son “Maktabdan tashqari ta’lim tizimini yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. LexUZ. Murojaat sanasi: 20.10.2026. Rasmiy matn

8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 23-oktabrdagi PQ-316-son “Kasbiy ta’lim tizimida islohotlarni amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. LexUZ. Murojaat sanasi: 20.10.2026. Rasmiy matn

9. Bowen G.A. Document Analysis as a Qualitative Research Method // Qualitative Research Journal. 2009. Vol. 9, No. 2. P. 27–40. DOI: 10.3316/QRJ0902027.

10. Bryson J.M., George B. Strategic Planning for Public and Nonprofit Organizations: A Guide to Strengthening and Sustaining Organizational Achievement. 6th ed. Hoboken: John Wiley & Sons, 2024. 592 p. ISBN 978-1-394-27402-4. Elektron manba

11. Kettunen J., Barnes S.-A., Bimrose J., Brown A., Vuorinen R. Career Experts’ Conceptions of Systems Development in Lifelong Guidance // International Journal for Educational and Vocational Guidance. 2025. Vol. 25. P. 231–249. DOI: 10.1007/s10775-023-09595-x.

12. Schildkamp K., Lai M.K., Earl L. (eds.). Data-based Decision Making in Education: Challenges and Opportunities. Dordrecht: Springer, 2013. XIV, 216 p. DOI: 10.1007/978-94-007-4816-3.

13. Hofer A.-R., Zhivkovikj A., Smyth R. The Role of Labour Market Information in Guiding Educational and Occupational Choices // OECD Education Working Papers. 2020. No. 229. 58 p. DOI: 10.1787/59bbac06-en.

14. Hooley T., Rice S. Ensuring Quality in Career Guidance: A Critical Review // British Journal of Guidance & Counselling. 2019. Vol. 47, No. 4. P. 472–486. DOI: 10.1080/03069885.2018.1480012.

15. Turg‘unov S.T., Daniyarov B.X., Umaraliyeva M.A., Shodmonova Sh.S., Turg‘unova Sh.M., Tojiboyeva H.M. O‘qituvchilarning kasbiy mahorat va kompetentliligini rivojlantirish. Toshkent: Sano-standart, 2012. 172 b. ISBN 978-9943-4106-2-6. Elektron manba

16. Антонова М.В. Психолого-педагогическое сопровождение профессионального самоопределения обучающихся через призму профессионального стандарта педагога // Психологическая наука и образование psyedu.ru. 2016. Т. 8, № 2. С. 29–39. DOI: 10.17759/psyedu.2016080204.

17. Patton W., McMahon M. The Systems Theory Framework of Career Development and Counseling: Connecting Theory and Practice // International Journal for the Advancement of Counselling. 2006. Vol. 28. P. 153–166. DOI: 10.1007/s10447-005-9010-1.

18. OECD. Getting the Most out of Employer Engagement in Career Guidance // OECD Education Policy Perspectives. 2021. No. 36. DOI: 10.1787/fbbc3788-en.

19. OECD. Challenging Social Inequality Through Career Guidance: Insights from International Data and Practice. Paris: OECD Publishing, 2024. 164 p. DOI: 10.1787/619667e2-en.

20. OECD. Digital Technologies in Career Guidance for Youth: Opportunities and Challenges // OECD Education Policy Perspectives. 2024. No. 113. DOI: 10.1787/c9ab23da-en.

21. Mann A., Denis V., Percy C. Career Ready? How Schools Can Better Prepare Young People for Working Life in the Era of COVID-19 // OECD Education Working Papers. 2020. No. 241. 139 p. DOI: 10.1787/e1503534-en.

Downloads

Published

2026-10-01